Xəbər lenti

 Şrift:
   
    Ən azından 29 yaşımadək bir romançı olmağı heç düşünməmişdim. Bu, tamamilə doğrudur.
Uşaqlığımdan bu yana çox oxudum və oxuduğum romanların dərinliklərinə o qədər çox endim ki, hər hansı bir şey yazmağı heç istəmədiyimi söyləsəm, yalan olar. Amma əslində mən bədii əsər yazmağı bacardığıma inanmırdım. Gəncliyimdə Dostoyevski, Kafka və Balzak kimi yazarları sevərdim, amma onların bizə miras qoyduğu əsərlərlə rəqabətə girə biləcək bir şey yazmağı xəyal belə edə bilməzdim. Ona görə yazıçı olmaq ümidimi hələ uşaqkən itirdim. Mən hobbi olaraq kitab oxumağı davam etdirməyə qərar verdim və pul qazanmaq üçün başqa bir yerdə iş axtarmağa başladım.
Qərar verdiyim peşəkar sahə musiqi idi. Çox çalışdım, pul qazanıb yığdım, dostlarım və qohumlarımdan çox borc aldım və universitetdən ayrıldıqdan sonra Tokioda kiçik bir caz barı açdım. Gün ərzində qəhvə verir və gecə boyu xidmət edirdik. Bir neçə adi yeməklər də veriridik. Daimi musiqi çalınırdı, həftə sonları gənc caz musiqiçiləri çalırdılar. Mən yeddi il bu işə davam etdim. Niyə? Sadə bir səbəbdən: səhərdən axşama qədər caz dinləməyimi təmin edirdi.
Cazla ilk dəfə 1964-cü ildə 15 yaşımda tanış oldum. Art Blakey and the Jazz Messengers (Art Blakey və Cazın Elçiləri) o ilin yanvar ayında Kobedə səhnə aldı və mənim də ad günü hədiyyəsi olaraq aldığım bir biletim vardı. Həqiqətən ilk dəfə caz musiqisini canlı olaraq dinləyirdim və bu məni çox heyrətləndirdi. Sanki məni ildırım vurdu. Qrup möcüzə idi: Tenor saksofonda Wayne Shorter, trompettə Freddie Hubbard, trombonda Curtis Fuller və möhkəm, yaradıcı ritmlərlə hamısına liderlik edən Art Blakey. Hesab edirəm ki, caz tarixində ən güclü orkestrlərdən biri idi. Daha əvvəl belə böyük bir musiqi eşitməmişdim və buna alışqan oldum.
Ötən il Bostonda Panamalı caz pianoçusu Danilo Pérezlə axşam yeməyi yeyərkən ona bu hekayəni danışdım və o, mobil telefonunu çıxararaq mənə "Waynelə danışmaq istəyərdin, Haruki?" - Deyə soruşdu, "Əlbəttə" dedim, nə deyəcəyimi bilmirdim. Florida ştatında Wayne Şorterlə danışmaq üçün telefonu mənə verdilər. Mən ona, sadəcə əvvəllər heç bu cür möhtəşəm musiqi dinləmədiyimi söylədim. Həyat çox qəribədir, nə olacağını heç vaxt bilmirsən. 42 il sonra roman yazmış, Bostonda yaşamışdım və mobil telefonda Wayne Şorter ilə danışırdım. Mən bunu təsəvvür belə edə bilməzdim.
Mən 29 yaşıma çatanda qəfildən bir roman yazmaq istəyim yarandı. İçimdə bir hiss var idi ki, bunu edə bilərəm. Əlbətdə Dostoyevski və ya Balzakın əsərləri ilə müqayisə oluna biləcək heç bir şey yaza bilməzdim, amma özümə dedim ki, bu o qədər də əhəmiyyətli deyil. Mən ədəbi dahi olmalıyam. Buna baxmayaraq, romanları necə yazacağımı və nə yazacağımı bilmirdim. Axı mənim təcrübəm yox idi və hazırda mənim üslubum yoxdur. Mən nə edəcəyimi öyrədən, hətta ədəbiyyat haqqında danışa biləcəyim dostum da yox idi. Bircə düşündüm ki, bir aləti çaldığım kimi yaza bilsəm, yaxşı olardı.
Kiçikkən piano öyrənmişdim və sadə melodiyaları çala biləcək qədər musiqi oxumağı bilirdim, amma professional bir musiqiçi olmaq üçün lazım olan bir texnikaya sahib deyildim. Ancaq beynimdə hiss etdim ki, öz musiqim kimi bir zəngin, güclü bir musiqi dolanmaqdadır. Bu musiqini yazmaq mümkün olacağını düşünməyə başladım. Mənim üslubum beləcə yarandı.
Musiqidə olduğu kimi bədii əsərdə də ən əsas şey ritmdir. Üslubunuz yaxşıdır, təbiidir, amma daimi ritm olmalıdır , əks halda insanlar yazdığınız şeyi oxumağa davam etməyəcəklər.
   Ritmin önəmli olduğunu musiqidən, xüsusən də cazdan öyrəndim. Daha sonra melodiya gəlir, yəni ədəbiyyatdakı sözlərə, ritmə uyğun olaraq düzəlişlər edilir. Sözlərin ritmi hamar və gözəl olsa, daha bundan artığını istəməyəcəksən. Sonra harmoniya gəlir, sözləri dəstəkləyən daxili zehni səslər. Daha sonra mən sevdiyim hissəyə gəldim: azad improvizasiya. Hekayə daxili kanaldan sərbəst şəkildə fışqırmağa başlayır. Lazım olan tək şey özümdən ayrılıb özümü axına buraxmağım idi. Nəhayət, bir işi bitirdikdən sonra yaşadığınız yüksəliş hissini hiss etdikdən sonra ən vacib şey gəlir - siz "performans" ilə sona çatan yeni və mənalı bir yerə çatmağa müvəffəq oldunuz. Hər şey yaxşı olsa da, oxucularla birlikdə yüksələn hissini paylaşa bilərsiniz. Bu başqa bir şəkildə əldə edilə bilməyəcək bir yüksəlişdir.
Mən yazı haqqında bildiyim hər şeyi öyrəndim. Bu bir ziddiyyət kimi səslənir, amma musiqi ilə təmkinli olur. Bu gün, təxminən 30 il sonra yaxşı musiqi hələ də mənə müəlliflik haqqında çox şey öyrədir. Məsələn, mən F. Skott Fitsceraldın zərif nəslindən, Çarli Parkerin təkrarlanmaz melodiyalarından ilham alıram. Miles Davisin musiqisində ədəbi bir model olmaq üçün davamlı özünü yeniləmə halını ədəbi bir model olaraq qəbul edirəm.
Sevdiyim caz pianistlərindən biri Thelonious Monkdur. Bir səfəri zamanı kimsə ondan pianinodan məlum səsləri necə çıxardığını soruşduğu zaman, Monk klavişə vuraraq deyib: "Bu yeni bir not ola bilməz. Klavişə baxdığınızda, bütün notların orada olduğunu görürsünüz. Ancaq bir notu ifadə etməyi yetərincə istəsəniz, fərqli eşidiləcəkdir. Gerçək ifadə etdiyiniz notları seçməlisiniz! "
 Yazdığım kimi bu sözləri tez-tez xatırlayıram və özüm üçün düşünürəm: "Bu doğrudur. Yeni bir söz yoxdur. Bizim işimiz yeni sözlər və xüsusi mənalar əlavə etməkdir. "Bu fikir mənə güvən verir. Bu, böyük, naməlum sahələrin hələ də boş qaldığını və əkib-becərə biləcəyimiz bakirə torpaqların bizi gözlədiyini söyləyir.

Türkcəmizə uyğunlaşdıran: Zəka Vilayətoğlu




Submit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Şərh yaz


Təhlükəsizlik kodu
Yenilə

04 Oktyabr 2017 "Özümü musiqisiz təsəvvür edə bilmirəm, amma yazmasam da, bəlkə..."
23 Sentyabr 2017 "Elə bilirəm ki, sazı nəvəmin barmaqları ilə çalıram"
12 Sentyabr 2017 "Ürəyimdə sevgidən başqa heç nəyə yer olmayıb"
14 May 2017 Amin Sükut: "“Uzunca” onu deyə bilərəm ki, adamayovuşmaz deyiləm"
20 Aprel 2017 Malik Atilay: "Ən gözəl fikirlər elə ayıq başla gəlir"
13 Aprel 2017 Azər Əsgərzadə: "Cansız əşyalardan belə təsirlənirəm".
01 Aprel 2017 Vasif Ayan: "Yaşar Nuri dedi ki "Vasif, sən bir yazı yazmısanmış, hamı ondan danışır"
24 Mart 2017 Rəşad Nağı Mustafa : "Endorfin kitabı isə oxucular üçün zövq sintez edir"
22 Mart 2017 Elvin Paşa: "Ədəbiyyatın başına keçsəydim ikicə nəfəri bazarda işlə təmin edərdimki gedib pul qazansınlar"
21 Fevral 2017 Nigar Arif: "Düşünürəm ki, şeir bəzən simvolik, yəni ənənəvi çərçivələrdən kənara çıxa bilər
31 Yanvar 2017 Nurəddin ƏDİLOĞLU: “Gələcəyin keçmişdən yaxşı olacağına inam ilbəil azalır...”
16 Dekabr 2016 "... bu yolun sonunda; - “Ölüm”- yazılıb ... ... sən, biraz, qarşıdan sağa dönərsən ..."
10 Oktyabr 2016 "Biz, anadan başqa şəhərlərdə doğulsaq da, gəlib Bakı kimi şəhərlərdə yoğruluruq..."
28 İyun 2016 "Tənqidçi yazardan daha mükəmməl olmalıdır..."
21 May 2016 “Onun bir yük maşını əsərlərini yandırdılar…” _ MÜSAHİBƏ
19 Aprel 2016 "Güclü xanımlardan, yalnız zəif ruhlu kişilər ehtiyat edirlər"
12 Aprel 2016 Prostatit - kişi ölümlərinin 75% səbəbi!
03 Aprel 2016 "Mən Allaha sitayişi qələm-kağızla eyləmişəm"
02 Aprel 2016 "...Heç çəkinmədən ərəb dilində də yazaram"
08 Mart 2016 “Müdriklik, dünyadakı şoudan xoşbəxt ola bilməkdir”
20 Yanvar 2016 “Xoşbəxtəm ki, səhvimdə də, düzümdə də özüm oldum”.
12 Dekabr 2015 “Biz xilas olduq, amma əslində psixoloji olaraq ölüyük”
02 Dekabr 2015 "Çöl də içəri kimidir"
25 Noyabr 2015 Milan Kundera: "Yazıçıların deyil, romanların cinsiyyəti olmalıdır".
23 Noyabr 2015 "AYB üzvü olmağa pis baxanların bir çoxu bir vaxt elə bu təşkilatın üzvü olanlardır"
20 Noyabr 2015 ''Vicdan susanda''romanını oxuduğuma görə məni dikdaban ayaqqabısı ilə döymüşdü.
19 Noyabr 2015 Patrik Modiano: “Dəqiq nə baş vermişdi?”
08 Noyabr 2015 “Yazmasaydım, həyatımı əylənərək keçirərdim”
22 Oktyabr 2015 “Hər kəs dəli olduğumuzu və aclıqdan öləcəyimizi düşünürdü...”
18 Oktyabr 2015 “Pulu Türk evinə bağışlayacağam”

Sayğac