Xəbər lenti

 Şrift:

   
                                    Xorxe Luis Borxes


     Xorxe Luis Borxeslə 1984-ci ilin fevralında Buenos - Ayres Universitetinin fəlsəfə  professorları və psixologiya fakültəsinin tələbələri tərəfindən reallaşan bu müsahibə, İngiliscədə ilk dəfə, bir diaspor jurnalı olan “Habitus”un Buenos - Ayres sayında dərc olunub. Yaradıcı insanların, oxucuların marağına səbəb olacağını düşünərək, müsahibəni ixtisarla təqdim edirik.

 

     Bu gün, Fəlsəfə, müzakirə üçün Şeiri qonaq edir. Aramızda bir şair var...

     Sözdə şair ...

     O zaman bu mənada şairdən, fəlsəfə və poeziya arasındakı əlaqəni soruşa bilərik.

    Bir müddət əvvəl, fəlsəfənin möhtəşəm bir iş sahəsi olduğunu söyləmişdim. Ancaq fəlsəfəyə qarşı çıxan nələr haqdasa düşünməmişdim. Tam əksinə, fəlsəfə də eynilə şeir kimi iki ayrı hissədən gələn söz düzümünü davam etdirir; bu istiqamətiylə fəlsəfə, estetika arasında bir yerə sahib olur. Teologiya və fəlsəfəyə fantastik ədəbiyyat olaraq baxsanız, şairlərdən daha maraqlı olduqlarını görəcəksiniz. Məsələn, yer üzündəki hansı şeir Spinozanın tanrısı qədər heyrətləndirici ola bilər? "Sonsuz xüsusiyyətlərlə təchiz olunmuş sonsuz bir özəllikdir"

   Hər fəlsəfi düşüncə öz xüsusi qanunları olan bir dünya yaradır. Bu modellər fantastik ola və ya olmaya bilər. Bunun əhəmiyyəti yoxdur. Mən şeir və fabllarla maraqlandım, çünki romançı deyiləm. Ömrümdə çox az roman oxudum. Mənə qalsa ən əhəmiyyətli roman yazıçısı Jozef Konradın romanıdır. Heç roman yazmağa can atmadım. Təmsillər yazmaqla sınadım özümü. Ömrümü hər şeydən çox, oxumağa həsr etdim. Bunu edərkən fərq etdim ki, fəlsəfi mətnlər oxumaq, ədəbi mətnləri oxumaqdan heç də az zövqverici deyil. Hətta aralarında elə bir fərq də yoxdur.

    Atam mənə kitabxanasını göstərdi, kitabxana mənə sonsuz kimi görünmüşdü. Nə istəsəm oxuya biləcəyimi bildirdi. Ancaq hər hansı bir şey mənə darıxdırıcı gələrdisə, onu dərhal yerinə qoymalıydım. Bu vəziyyət məcburi oxumanın xaricindədir. Oxumaq  zövq verməlidir, fəlsəfə zövq verməlidir, bu vəziyyət də bir problemi gözləməkdir. Quinkey, problemin nə olduğunu kəşf etməyin, onu həll etmək qədər əhəmiyyətli olduğunu söyləmişdi. Heç həlli tapıldımı, bilmirəm, amma bir çox problemin kəşf edildiyi qətidir. Dünya daha əsrarəngiz, daha maraqlı və daha cazibədar olmaqda davam edir.

 

   Bir az əvvəl, həyatımı, oxumağa və yazmağa həsr etdiyimi dedim. Mənə görə bu ikisi, eyni dərəcədə həzz verən şeylərdir. Yazıçılar, yazmağın bir işgəncə olduğunu deyərkən, nə demək istədiklərini anlamıram. Yazmaq mənə görə çox gərəklidir. Əgər Robinzon Kruzo olsaydım, öz ucsuz-bucaqsız adamda yaza bilərdim. Kiçikkən, əsgər atalarımız kimi qəhrəmanlıq dünyasında yaşayacağımı düşünmüşdüm. Zəngin və mənə aid bir həyat... Bir oxucunun həyatı isə, bəzən acıverici şəkildə səfil gəlirdi mənə. İndi artıq buna inanmıram. Bir oxucunun da həyatı digər həyatlar qədər zəngin ola bilər. Kitabxanasından, ya da Servantesin adlandırdığı kimi kitabxanasından heç ayrılmayan Alonso Quijanonu düşünün, onun oxuma həyatı, özünü Don Kixota çevirməkdən əvvəl də ən azı o qədər rəngarəng idi. Ona qalsa, sonrakı həyatı daha gerçəkdir, mən onun həyatını oxuyarkən isə həyatımın ən canlı təcrübələrindən birini sınaqdan keçirirəm.

   Mənim yaşıdlarım yoxdur. Hamısı ölmüşdür.

   Və indi, səksən beş yaşıma qədəm qoymağımla, içimdə heç hüzn olmadan, xatirələrimin kitablarla dolu olduğunu qəbul edirəm. 1955-ci ildən bəri görə bilmirəm –oxumaq qabiliyyətimi itirdim. Ancaq, keçmişdəki həyatımı düşünəndə, dostlarımı, eşqləri düşünsəm də, demək olar, tamamilə düşündüyüm şey kitablar olur. Yaddaşım bir çox dillərdən alıntılarla doludur. Fəlsəfəyə qayıtsaq, məncə fəlsəfənin təqdim etdiyi həllərlə zənginləşmirik, təqdim etdiyi həllər qəti deyil, o həllər keyfidir. Fəlsəfə, bizi dünyanın düşündüyümüzdən daha sirrli bir yer olduğunu göstərərək zənginləşdirir. Fəlsəfənin bizə təqdim etdiyi, bir sistem deyil. Birinin sanki konkret və şəffaf bir məlumatı açıqlaması kimi bir şey deyil. Bir film daha çox şübhədən ibarətdir və keyf verən nöqtə bu şübhələr üzərində çalışmaqdır. Fəlsəfəylə məşğul olmaq çox gözəl ola bilər.

   Yəni, başlanğıcdakı mövzudan kənar bir söhbətə qayıtsaq, fəlsəfə və poeziya arasında bir fərqin olmağının gərək olduğunu düşünmürəm. İndi digər suallarınıza gələ bilərik, ümid edirəm onları mövzudan kənara çıxmadan, konkret olaraq cavablaya bilərəm. Ancaq, şübhəsiz bir az həyəcanlıyam. Olduqca çəkinirəm. Utancaqlıq baxımından çox təcrübəliyəm. Gənc ikən çəkingən idim, indi səksən beş yaşımda ciddi mənada dəhşətə gəlmiş vəziyyətdəyəm. (Gülür)

   Hörmətli Borxes, fəlsəfə haqqında olduqca maraqlı bir nöqtəyə toxundunuz. Fəlsəfənin əsrarəngiz xarakteri. Əhəmiyyətli fəlsəfi sirlər arasında çox sayda olmasına baxmayaraq biri var ki ...

 

   Mən "Başqa yox" deyərdim ...

   Bax, bu sirlər arasında, bir sirr, gerçək olandır, digəri isə ölümün sirridir. Mənə görə ölüm ümiddir. Yox olmağın ağıldan kənar qətiliyidir, silinmək və unudulmaqdır. Kədərli anlarımda belə düşünürəm: bir Güney Amerikalı yazıçıya nə olduğu nə fərq edər ki? Bütün bunlarla nə etməyim lazımdır? İndi mənə nə olduğunun əhəmiyyətli olduğunu düşünürdünüz, yaxşı, əgər sabah yox olacağamsa?! Tamam unudulacağıma ümid edirəm. Yalnız unudulmağın ölüm olduğuna inanıram. Amma, bəlkə də yanılıram. Bəlkə də bir başqa planetdə, fərqli şərtlər altında bir başqa həyatımız olacaq. Bu həyatımızdan daha darıxdırıcı olmayan. O həyatı da qəbul edəcəyəm. Eynilə bu həyatı qəbul etdiyimiz kimidir. Ancaq digər həyatımda gənckən, buradakı həyatımı unutmağımı istəyirəm. (Gülür)

 

    Həyatın sizə verdiklərini qəbul etdiyinizi və hər şeyi buraxdığınızı deyirsiniz. Ancaq davranışlarınızla bu həyatı hazırlamış olmursunuzmu?

   Azad iradəyə inanmıram. Bu səbəbdən hazırlamıram.
   Əgər siz azad iradəyə inanırsınızsa, bu anlayış gərəkli bir illüziyadır. Ancaq mənim keçmişimdən söhbət gedərsə, etdiyim hər şeyin dünya tarixinə, daha əvvəl reallaşan bütün kainatın irəliləməsindən asılı olduğunu qəbul edə bilərəm. Ancaq bu anda azad olmadığım deyilərsə, uzaqlaşıram. Bax, burada iki əlim də dayanır. Masanın üstünə hansını qoya biləcəyimi söyləyə bilərəm. Hal-hazırda buna əminəm. Ancaq indi sol əlimin düşməsinə icazə verdim, bunun istiqamətləndirildiyini və sağ əlin düşməsinin qeyri-mümkün olduğunu necə qəbul edə bilərəm?

   Ancaq keçmişi nəzərə alanda, pis davrandığımı düşünün, peşman olmaq üçün hər hansı bir səbəb yoxdur, çünki onsuz da qərar verilmiş bir hərəkət idi. Hər şey əvvəlcədən müəyyən olduğundan, cəza və mükafat fikirlərinin hər ikisi birdən səhv ola bilər. Azad iradə yoxdursa, hər şey müəyyən şərtlərə bağlıdır demək. Ancaq bu vəziyyət fərdin şəxsiyyətinə görə dəyişə bilir. Bəlkə siz gənclər özünüzü daha azad hiss edirsiniz. Ancaq mənə gəlincə, buna inanmaq olduqca çətindir.

 

   Zaman təmasının çox önəmli olduğunu deyirsiniz. Buna hansı səbəbdən inandığınızı açıqlaya bilərsinizmi?

   Bunun zərurət olduğunun fərqinə vardım. Məsələn, kainatı kosmos olmadan təsəvvür edə bilərsiniz. Çünki kosmosun özü toxunulan və görünə bilən bir yaradılışdır. Ancaq, toxunma və görmə hissini ortadan qaldırıb, yalnız şüur olduğunu qəbul edəcəyik. Bu şüur və ya "şüur" -sonsuz ola bilər- öz səsimizdən və ya musiqimizdən sözlərlə ünsiyyət qurmalıdırlar, beləsi daha gözəl olardı. Kosmos, o boşluq olmasaydı, daha dünyəvi bir kainatımız olardı. Ancaq zaman olmadan kainat, mənə görə, düşünülə bilməz.

 

    Əgər əsərlərinizi tənqid etmiş olsaydınız, labirintlər və aynalar kimi müəyyən simvolları necə açıqlayardınız?

 

    Söhbət labirintdən gedirsə, cavab sadədir: labirint, zehn qarışıqlığının yer üzündəki məlum simvoludur. Özümü tamamilə qeyb olmuş hiss edirəm və labirint də, qeybolmanın simvoludur. Ancaq, ayna mövzusu o qədər asan deyil. Birində "mən" olma düşüncəsi, daha sonra üçüncü şəxs olmağa dönəcək ki, bu vəziyyət, aynanın görünüşüdür.
    Bu mövzuları mən seçmədim, mövzular məni seçdi. Yazıçıların mövzu axtarıb seçmələrinin lazım olduğuna inanmıram. Mövzuların, yazıçıları axtarıb tapmaları daha uyğundur. Hekayədə isə, başlanğıc və son hissələri mənə hər zaman bəlli olur, başlanğıc nöqtəsi ilə bitmə arasındaki hissə isə bəlli deyil. Bu cür yazmadıqlarını deyən yazıçılar var. Onların ehtiyac duyduqları bir başlanğıcdır, daha sonra ən yaxşı sonluğu, ən yaxşı həlli axtarırlar. Mən isə başlanğıcı və sonu bilirəm, tapmam lazım olan hissə əhvalatın özü, arada olanlardır. Yanıla da bilərəm. Bunun fərqini duyanda hər şeyə yenidən başlamaq məcburiyyətində qalıram.

   Bütün bu müddətdəki həqiqət görünməlidir, görünməsə darıxdırıcı olardı. Mənim yaşıdlarım yoxdur. Hamısı köçüb getmişdir. Vaxtımın mühüm bir hissəsini tənha keçirdim və buna peşiman deyiləm. Vaxtı, şübhəsiz, hər hansı bir anda nəticəni əldə edə biləcək bir gələcəyə yönəlmiş planlarla uzadıram. Bir çox gənc dostum var, ancaq, təbii olaraq, onlar mənə öz vaxtlarını verə bilməzlər.

 

   Karlos Fuantes, Buenos - Ayresin sözlərlə vəsf etmək üçün mükəmməl bir şəhər olduğunu və bunu sizin çox yaxşı bacardığınızı söylədi. Özünüzü bir Buenos - Ayres yazıçısı kimi görürsünüzmü?

 

   Belədirmi, bilmirəm, amma, ona təşəkkür edirəm. Mən təbii ki, Buenos – Ayresliyəm, düz mərkəzində doğuldum. Bu şəhəri çox yaxşı tanıyıram, ancaq o zamanlar daha fərqli idi. Esmeralda və Suipaxa arasındakı Maipuda doğuldum. Blokdakı bütün evlər alçaq, küçəyə açılan tək bir qapı, üstündə qapı zəngi yox, dəhliz, daxili qapı, quyu və çox yüksək tavanlar… Buenos - Ayres başqa cür idi. Əslində tanımadığım bölgələri çoxdur. Məsələn, “Teatro Kolon”a həyatımda ilk dəfə bir il əvvəl getdim; Villa del Parque və La Boca del Riachueloda heç olmadım, buralar tanımadığım yerlərdir. Barracas, El Sur, El Centro, Palermo da elə. Ancaq arzuladığım Palermo, Evaristo Karrieqonun ((Borxesin ilk nəsr kitabında adı çəkilən şair. “Bıçaqların və gitaraların Palermosu”nda ...)) qeyb olduğu bölgədir.

 

    Hər yazıçının bir şah əsəri var. Sizin şah əsəriniz hansıdır?

 
   Bəzi əsərlərin şah olması mənə görə səhvdir, hər əsər şah ola bilər. Bunun, hansı yazıçının oxunduğuna görə dəyişildiyinə inanıram. Əgər bir günlük oxuyursunuzsa, onu unutmaq üçün oxuyursunuz; əgər bir kitab oxuyursunuzsa, xatırlamaq üçün oxuyursunuz. Əgər oxuduğunuz yazıçı məşhurdursa, daha çox sayğı göstərirsiniz. Ancaq oxuduğunuz mətn eyni ola bilər. Hər iki mətn də eyni şəkildə etibarlı və ya səhv ola bilər. Qüsursuz bir kitabın var olduğuna inanmıram. Bundan əlavə, bəlkə də hər nəslin, köhnə kitabları öz təhkiyəsinə və təsirinə görə yenidən yazmaqda olduğunu görəcəksiniz.

   Bir hekayə üçün on və ya on iki ədəd qaralama olduğunu düşünəcəyik, hər birinin, hekayəni özünə görə, təbii ki, hər biri dəyərli olan, kiçik fərqlərlə anlatması gərəklidir.. Bu formada deyilən hər şey, onsuz da öz içində səhvdir.

   Digər tərəfdən, bu kitablar oxucuların nəsilləriylə zənginləşir. Heç şübhəsiz ki, Alonso Quijano bu anda Servantesin arzuladığından daha çox kompleks bir quruluşdadır. Çünki Alonso Quijano, məsələn Mişel Unamuno ilə zənginləşmişdir. Heç şübhəsiz, Hamlet bu anda Şekspirin onu orijinal olaraq ortaya çıxardığı zamana görə daha qarışıq bir hal almışdır və Koleridge, Bradley, Göte və digər bir çox adam tərəfindən zənginləşdirilmişdir. Deməli, kitablar, yazıçının ölümündən sonra yaşamağa davam edir. Hər oxunduqda, mətn, az da olsa, dəyişir. Böyük bir ehtiramla oxuyarkən, kitabda yazıçı tərəfindən gözardı edilən zənginlikləri görə bilirik. Bəlkə də yaxşı bir kitab, müəllifinin onu hazırladığı şəkillə tam uyğunlaşmır . Servantes cəngavərliyə bir az lağ etmək istəmişdir və həqiqətən də, əgər xatırlayan varsa, Palmar de Inglaterra, amadis de Gaula, Tirante Blankoya Servantes olduqca gülmüşdür. Hernandez, “Martin Fierro”nu vergilərə etiraz etmək məqsədilə yazmışdır,. Həqiqətdə, bütün bu mövzular, hazırlandıqları hallardan kənara çıxır. Bax, Martin Fierro, yaşayan, acı çəkən və yaşamağa davam edib, Martin Fierronun düşündüyündən daha çox acı çəkən biridir indi. Hər yaxşı kitabın dəyişdirilməsi, çevrilməsi və mədəniyyətlərin tarixi ilə zənginləşmələrilə, demək olar ki, razıyam.

  Ancaq, öz kitablarımdan danışa bilmərəm. Onları yazdım və sonra da unutmağa çalışdım. Mən bir dəfə yazıram, oxucu dəfələrlə oxuyur, elədirmi? Xeyr. Yazdıqlarım haqqında düşünməməyə çalışıram, keçmiş haqqında düşünmək olduqca normaldır. Şikayət nümunələrində olduğu qədər, ağılarda da olduqca hüznlüdür.

 

  Həyatınızda, acıları və korluğunuzun gətirdiklərini qəbul etdiyinizi söyləmişdiniz. Acılara və korluğa, niyə minnətdarsınız?

  Çünki, olmaq istədiyim kimi, bir sənətçi üçün, yer üzündə reallaşan hər şey, sizin üçün bir materialdır. Bəzən bu vəziyyət çətin ola bilər. Xoşbəxtlik çox şey tələb etmir əslində, öz içində bir nəticədir xoşbəxtlik. Bədbəxtlik isə, başqa bir şeyə çevrilmək, gözəlliyə yüksəldilmək məcburiyyətindədir. Sənətçi üçün, özünün başına gələn hər şey, bişirib hər hansı bir şəkil verəcəyi gildir. Sənətçi, hər şeyi bu istiqamətdə duymağa çalışmalıdır. Bu təqdim edilənlər qəddarcasına olsa belə...

Persona.az


 Şrift:


                               
ƏBÜLFƏT MƏDƏTOĞLU 
                                                 şair


  Persona.az –ın bu dəfəki qonağı  tanınmış şair-publisist, “Ədalət” qəzetinin redaktor müavini Əbülfət Mədətoğludur

-Xoş gördük, Əbülfət müəllim! Sizə müraciət edərkən ağlıma qəribə bir ifadə gəldi:  “Qarabağ-adam”. Maraqlıdır, məlum hadisələrdən sonra bir çox soydaşlarımız aramıza pənah gətirdi, çoxları Qarabağ dərdini ürək dolusu yaşadı, özününküləşdirdi. Amma qarabağlıların içərisində sırf Qarabağın simasını gəzdirən insanlar da var. Onlardan biri də sizsiniz. Xəyalınızdakı Qarabağ və indiki Qarabağın xəritəsi nələri anladır sizə?

- Öncə göstərdiyiniz diqqət üçün təşəkkür edirəm. Belə dəyərli bir saytda müsahib olmaq mənim üçün böyük diqqətdi.

Ardını oxu...

 Şrift:
 
                                      NƏVAİ METİN
 
                                             rəssam

   UASB (Uluslararası Aktivist Sənətçilər Birliyi) nin 2015-ci il fevral ayının 17-də saat 3-00 da Atatürk mərkəzində birliyin təmsilçiliyinin üzvlərinin 2015-ci ildə çapdan çıxmış katoloqunun təqdimat mərasimi keçiriləcək. Uluslararası aktivist sənətçilər birliyinin Azərbaycan təmsilçisi və rəsm komitəsinin başkanı Nəvai Metin redaksiyamızın qonağı oldu. Nəvai bəydən aldığımız eksklüziv müsahibəni sizə təqdim edirik.

Ardını oxu...

 Şrift:


 - Bu dəfəki həmsöhbətim şair, publisist, sosioloq, iqtisad elmləri doktoru, "Ahəngyol” elmi-fəlsəfi konsepsiyasının yaradıcısı Əhməd Qəşəmoğludur.


 -Xoş gördük,  Əhməd müəllim! Söhbətimizə Ahəngyol elmindən başlamaq istərdim...

 -  Öncə qeyd edim ki, Ahəngyol elmində istənilən varlığın mövcud olmasında 4 enerjinin mühüm rol oynadığı deyilir: 1) o varlığın daxil olduğu ierarxik sistemlərdən axıb gələn enerji; 2) o varlığın özünün qəbul etdiyi qidalar hesabına hasil etdiyi enerji; 3) ərafdakı varlıqlarla mübadilə etdiyi enerji və nəhayət siz dediyiniz 4) həssas dünyanın enerjisi.

 -  Həssas dünyanın enerjisi... Bunu deyərkən  nəyi nəzərdə tutursuz? Allahın nurunu, lütfünü yoxsa...?
-   Buna sual verdiyiniz kimi Allahın nuru, lütvü demək dəqiq deyil. Əslində elə bu enerjilərin hamısı məhz Allahın nuru, lütvü hesabına mövcuddur. 4-cü enerjinin mahiyyətini izah etmək üçün sonsuzluq anlayışının izahını vermək lazımdır.

 
-   - Bəs Ahəngyola  görə sonsuzluq nədir? 

-  Ahəngyol elmində deyilir ki, sonsuzluq idrakın keçə bilmədiyi sərhəddən başlayır. Yəni, insan idrakı məhdud imkanlara malikdir və o, reallıqda  olan bir çox şeyləri dərk edə bilmir. Necə ki,  müəyyən intervaldan kənardakı rəngləri, səsləri duya bilmirik, başqa sahələrdə də bizim duymağımız, dərk etməmiz müəyyən interval daxilində  mövcuddur. Amma duya bilmədiyimiz aləm, varlıqlar, dalğalar da vardır, mövcuddur və dünyada, həytda ahəngin yaranmasında öz mühüm rollarını oynayırlar. Burada mistika axtarmağa da ehtiyac yoxdur. 4-cü enerji, o duya bilmədiyimiz, lakin mövcud olan aləmin verdiyi enerjidir.

 - «İctimai-iqtisadi formasiyalar tərəqqiyə çatmaq üçün vasitələrdir». Tərəqqi isə intibahdan sonra tənəzzüllə əvəz olunur... Bəs tənəzzüldən qorunmaq və ya heç olmasa onu mümkün qədər uzaqlaşdırmaq üçün ahəng yol elmində hansı vasitələr var?

 - Ahəngyol elmində tərəqqinin konkret tərifi vardır. O vaxt sosial sistemdə tərəqqi vardır ki, orada aşağıdakı üç şərt qarşılıqlı olaraq ödənsin: 1) Orada əhalinin fiziki sağlamlığı get gedə yaxşılaşsın; 2) onların mənəvi zənginliyi get-gedə artsın və 3) əhalidə yaradıcı əməyə təlabat yüksəlsin. Hansı ictimai-iqtisadi formasiya bu şərtlərin yerinə yetməsinə daha çox kömək edirsə o tərəqqiyə daha çox xidmət edir. Bəşəriyyətin, istənilən sosial sistemin qızıl dövrü bu üç şərtin ödəndiyi dövrdür. Çox təəsüf ki, hələlik mövcud olmuş ictimai-iqtisadi formasiyalar bu mənada tərəqqinin getməsinə hər zaman əngəllər yaradıb. İnsanlığın tarixi kəskin müharibələrin girdabından keçir. Hər zaman fiziki cəhətdən güclülük insanların həyatında daha mühüm rol oynayıb. Mənəvi zənginlik, əməyə münasibət müəyyən qədər bir küncə sıxışdırılıb. Qədim dövrün hərbiçiləri eyni zamanda bir qədər vəhşi xarakterdə olub.

- Əhməd müəllim, bəs o zaman insanlığın tarixini kimlər yaradıb?

 - Fiziki zorlular intellekt, mənəviyyat daşıyıcılarını daima məhv etməklə məşğul olublar. Elə özümüzdən götürək. N. Tusi kimi dahi bir insan ömrünün ən gözəl dövrünü Ələmut qalasında zindanda keçirib. Ən yaxın tariximizdə - sovet rejimindəki 30-cu illərin qanlı repressiyaları barədə hər kəs bilir və s.

 -  Ahəngyol elmi çıxış yolunu göstərirmi?

 -   Ahəngyol elmi əsaslandırır ki, insanlığın, bəşəriyyətin yalnız bir doğru yolu var. Özünün daxil olduğu kainat sisteminin mövcudluq və fəaliyyət qanunu olan ahəng yolu. İnsanın o əməli ki, sonunda ahəngin yaranmasına səbəb olmur o yol  səhv yoldur. Hətta istənilən münaqişə, müharibə də mahiyyəti etibarı ilə sonunda ahəng yaranmasına xidmət etməlidir. Təəssüf ki, müasir dövrdə də min illik məbədlərin başına tökülən bombalar, “ivilaziyaları toqquşduranlar” indiki siyasətçilərin də hələ qəflətdə olduğunu göstərir. Halbuki, dövrün ən qlobal problemlərini də yalnız ahəng yolu ilə daha uğurlu həll etmək mümkündür. Ahəngyol bu yöndə konkret metodlar təklif edir...  

    - Əhməd müəllim, elmi öz çiyinlərində düzgün istiqamətdə, sizin də qeyd etdiyiniz kimi, ahəng qanunlarına əsasən aparan Şərq filosofları islamın yetirmələri idi. Belə çıxır ki, XVII əsrlərdən başlayaraq Qərbin çirkləndirdiyi fəlsəfi sistemlər haqqa arxa çevirərək yaranmışdır. Sizin nəzəriyyəniz isə açıqdan-açığa bunların təshihinə yönəlib. Məncə,  nədənsə burada Qurana və İslama bu qayıdış zahirən çox da qabardılmır...

 
- Əvvala, Şərq  filosoflarının hamısı islamın yetirmələri deyil. Siz dedikləriniz Orta əsr İslam filosoflarıdır. Şərqdə hələ Şumerlərdən tutmuş, Babilistan-Misir, Çin, Hindistan, Yunan mədəniyyətindən keçib formalaşan  fəlsəfi dünyagörüşü hər zaman ahəng prinsiplərinin müxtəlif istiqamətlərdə axtarışında olub. Şərq mədəniyyətinin mahiyyəti ahəng prinsiplərinə yönəlib. Amma, “Quranı-Kərim”in yaranması, İslamın formalaşması bu düşüncələrin daha əhatəli şəkildə inkişafına kömək etdi. Təsəvvüf fəlsəfəsi yarandı. Məhz bu fəlsəfi sistem dünyəvi elmlərlə ilahiyyat elmləri arasındakı ahəngdar bağlılığı daha əhatəli şəkildə hiss etdi və dünyəvi elmlərin bütün yer üzündə inkişafına təkan verdi.

-O zaman formalaşan elmi sistem doğru yolda idimi?

- Yenə də elə o zamankı, bizim oxuculara da daha yaxşı tanış olan alimlərimizi götürsək-Fərabinin, İbn Sinanın, Tusinin əsərlərini  varaqlasaq bunun şahidi olarıq. Eyni zamanda Orta əsr İslam elminin o biri nümayəndələri də həmçinin. Dünyəvi elmlərdə diktə Qərb alimlərinə keçcək onlar əsasən öz mədəni dünyagörüşlərinə uyğun olaraq rasional, pozitiv cəhətlərə diqqət yetirdilər. Elmi düşüncənin haradan qaynaqlandığına o qədər də əhəmiyyət vermədilər. Daha çox tətbiqi, praqmatik tərəflərə diqqət yetirildi. Bununla da Siz dediyiniz mənada elmi dünyagörüşü “çirkləndi” – indiki halına düşdü. İndiki elmi dünyagörüşü daha çox münaqişə yaratmağa meyllidir nəinki ahəng.

-   Əgər bu yol Qərbi qıcıqlandırarsa?...

-   Qərbi qıcıqlandırmaqdan heç vaxt ehtiyat etmirəm. Sadəcə, elmdə fanatizmin, mistik münasibətlərin artmamasına çalışıram.  Bu yolda “Quranı- Kərim”in böyük potensialından daha düzgün istifadə edilməsi tərəfdarıyam.

 -  Qeyd edirsiz ki, «Qərb 5-6 min il əvvəl Şərqdən qaçan qaçqınlardır. Onlar məcburən praqmativ elmi inkişaf etdirməli olmuşlar və həyati vacib bilikləri öyrəndilər». Bildiyim qədər  orta əsrlərə qədər Qərb Barbarların ərazisi olub, yalnız intibah dövründə mexanika və təbiət elmlərində olan qanunlar kəşf olunub. Əsl elm Şərqdə olmuşdur. Mən bu fikrinizdə nəyi səhv başa düşürəm?

 -   Qərb Barbarların ərazisi olub demək dəqiq deyil. Roma mədəniyyətini bir yana qoymaq olmaz. Amma bu həqiqətdir ki, Qərb elmin dərin həqiqi mahiyyətini hələ bu günə qədər də o zamankı Şərq alimləri qədər təsəvvür edə bilmir. Ona görə də XVII əsrdən başlayaraq elmlər parçalanmış və səhv yolla inkişaf edirlər. Yer üzünün indiki vaxtda günü – gündən daha çox qan burulğanına çevrilməsinin ən  əsas səbəblərindən biri də budur. 

 -   Daha mükəmməl varlıqlar özündən aşağıda olanların xassələrini özlərində əks etdirir. Yəqin ki, bu xassəni olduğu kimi yox, daha mükəmməlləşdirib əks etdirir. Bəlkə «bir az da təkmil şəkildə əks etdirir» kimi deyilərsə, sadə oxucu üçün daha anlaşıqlı olmazmı?

 - “Özündən aşağıda olanlar” ifadəsini dəqiqləşdirmək lazımdır. Dünya sonsuz ölçülü ierarxik bir sistemdir. Hər bir varlıq özündən daha mükəmməl başqa bir sistemə daxildir. Misal üçün, barmaq əl sisteminə, o da öz növbəsində qol sisteminə, o da bədən sisteminə daxildir. İnsan cəmiyyət, cəmiyyət təbiət sisteminə və s. sonsuzluğa qədər davam edəcək bir sistem. Yaxud, atom-molekul-əşya və s. Amma hər bir hissəciyin, varlığın elə xassəsi var ki, onu yalnız həmin varlığın özü daha təkmil olaraq əks etdirir. Onun daxil olduğu sistem isə o qədər təkmilliklə  əks etdirmir. Amma, ümumən bu xassəni də əks etdirir.

 - Aristotelin səlis məntiqinin nailiyyətlərinə baxmayaraq, bəşəriyyət anlamalı idi ki, bu nəzəriyyə sonsuzluğa qədər davam edə bilməz və etmədi də. Hamımızın fəxri olan Lütfizadə bu buzu sındırdı və elmdə inqilab baş verdi. Sizin nəzəriyyənizin də indiyə qədər mövcud olan donmuş qanunlara bir istilik gətirəcəyinə əminəm. Əlbəttə ki, sinergetika çıxış yolu ola bilməzdi. Mən də çıxış yolunu sizin yanaşmağınızda görürəm...

  Aristotel elmdə, fəlsəfədə rasional düşüncənin inkişafına ciddi təkan vermiş dahi alimdir. Ondan sonra gələn bütün filosoflar, mütəfəkkirlər ondan bəhrələnmişdir. Onun fəlsəfi fikri rasional istiqamətdə yönləndirməsi təbii idi. Bu, idrakın xüsusiyyətindən irəli gəlir. Çünki, idrak ən əvvəl duymağa can atır. Bundan sonra isə təxəyyül hərəkətə gəlir, incəliklər barədə fikir yaranır. Amma Aristotelə- rasionalizmə aludəçilik elmin təbii inkişafında bir qırılma nöqtəsi yaratdı. Rasional amillərə diqqət artırkən rasional olmayan amillər yaddan çıxdı. Bu elmin bir tərəfli inkişafına səbəb oldu.

-  Bəs sizin nəzəriyyənizdə islamın rolu varmı?

 -  “Quranı- Kərim”in təsiri altında təsəvvüf fəlsəfəsinin yaranması bu birtərəfliliyi ortadan götürməyə çalışdı. Amma, elmdə diktənin XIV-XV  əsrdən etibarən Qərb aləmi keçməsi ilə elmin inlişaf xəttində ikinci qırılma nöqtəsi yarandı. Elm daha çox rasionalzmə aludə oldu. Lutfüzadənin genlərindəki həmin Şərq, təsəvvüf potensialı duydu ki, düşüncəni rasionalzmin quru sərhədləri ilə məhdudlaşdırmaq olmaz. Bununla elmi təfəkkür əslində daha da səlistləşdi, əhatəli oldu. Bu mənada mən Lutfüzadə məntiqinin  “qeyri-səlist” adlandırılmasını düzgün hesab etmirəm. Lütfüzadə mükəmməl- daha həyati bir məntiq sistemi yaratdı və bu təbiilik hesabına elmdə, xüsusi ilə komputer texnikasında ciddi irəliləyiş baş verdi. Ahəngyol isə Şərq dünyagörüşündən, təsəvvüf fəlsəfəsindən, “Qurani – Kərim” düşüncəsindən doğan fəlsəfi sistemdir. Bu mənada Ahəngyolun hədəfləri daha genişdir. Elmdəki həmin qırılma nöqtələrinin bərpasına yönəlmişdir.

 -  Fikirləriniz valehedicidir, ona görə ki, həm dəyərlərimizə qayıdırıq, həm də gələcəyimizi xoşbəxtcəsinə qururuq. Əslində belə yanaşmaları Füzuli yaradıcılığında açıq şəkildə görürük. Bundan əlavə, mənə məlum olduğuna görə qeyri-ənənəvi üsullarla çoxlu müalicə metodları mövcuddur. Amma bu yaxınlarda bir kitab oxudum. «Öz xəstəliyini sev». Sinelnikov adlı bir rus psixoterapevti həm ənənəvi, həm də qeyri-ənənəvi bütün üsulları rədd edərək hər cür xəstəliyi, hətta sağalmaz hesab olunan xəstəlikləri də sağaldır. O da təhtəlşüurla əlaqəyə girməyi təklif edir. Bütün bunlar Sizin nəzəriyyənizin yararlığına sübutdur...

 - Tam əminliklə deyə bilərəm ki,  dərindən, doğru istiqamətdə düşünə bilən hər bir adam hökmən gedib ahəng aləminə çıxmalıdır. Çünki, ahəng prinsipi kainatın mövcudluq və fəaliyyət prinsipidir. Biz bunu Şumerlərdən bu yana bütün müdriklərin  fikirlərində hiss edirik. Bütün dahilər, ölməz sənət əsəri yaradanlar da qəlblərindəki qığılcımın başlanğıcını bu aləmdən götürür.  Dahilər dahisi Nizami bu aləmi dərindən duyduğundan özünə ahəng mənasını verən “Nizami” təxəllüsü götürmüşdü. Onu yüksəklərə qaldıran da bu aləmin daha dərinliklərinə enməsidi. Ona görə də Füzuli kimi dahinin də əsərlərində ahəng aləminin işıqlarını görmək təbiidir. Doğru istiqamətdə  düşünə bilən istənilən bir alim də, həkim də gedib o aləmə çatmalıdır.

- Deməli, Sinelnikov doğru yoldadır...

- Sinelnikovun da o aləmi hiss etməsi onun doğru istiqamətdə düşündüyündən xəbər verir. Doğrudan da, hər bir insanın ən güclü dərmanı onun öz bədəninin hasil etdiyi enerjidir. Biz o zaman daha effektli müalicə oluna bilərik ki, bədənimizin enerjisi daha ahəngdar şəkildə hasil olsun. Başqa pereparatlar qəbul etdikdə isə, bədənimizi elə hala salırıq ki, o öz enerjisini ahəngdar şəkildə hasil edə bilmir. Bu bir orkestrin musiqiçilərinin bəzilərinin məhdudlaşdırılmasına bənzəyir. Orkestrin musiqisi daha uğurlu, effektiv olması üçün hər bir musiqiçi xoş əhvalda olmalıdır.  O zaman hər bir maneə ortadan qalxa bilər.  Buna görə də bu sahədəki hər bir doğru fikir ahəngyolun potensialını bir daha təsdiq edir.

 -  Əhməd müəllim, din alimləri deyirlər ki, heç bir peyğəmbər heç bir vəhyin əsl mənasını sonadək dərk edə bilməz. Bəs bu fikrə münasibətiniz necədir?

 - “Quranı- Kərim”də də bu barədə aydın fikir var. Ayələrin bir qismi hamı tərəfindən dərk oluna bilsə də  bir qismi sonadək dərk oluna bilmir. “Allah peyğəmbərlərə məsləhət bildiyi qədər verdi”. Onlar vəhylə gələnin hamısının mənasını axıra qədər bilə bilməzlər. Vəhy sonsuz qüdrətə malik Allahdan gələn sonsuz dərinliyə malik kəlamlardır. Onların axıra qədər mənası Allahın hökmündədir.

 - Bir az da şeirləriniz barədə danışaq... Şeirin elmə söykənməsi təbiidir. Füzulinin təbilincə desək, «elmsiz şeir bietibar olur». “Ahəngyol” elmi də ahəngə söykənir, bu üzdənmi sonda şeirə gətirib çıxardı?

 -  Ədəbiyyat tariximizə fikir versək, böyük şairlərimizin demək olar ki, hamısının uğurlarının bir sirri də onların elmə bağlılığıdır. Nizami öz dövrünün fəlsəfi fikrini olduqca yaxından izləyirdi. Nəsimi, Füzuli, Xətai, Seyid Əzim və s.hamısı elmdən ciddi bəhrələnirdi. Təhsilsiz dediyimiz Qurbani, Aşıq Ələsgər belə ustad yanında irfan, ilahiyyat elminə dərindən yiyələnmişdilər. Təəssüf ki, bu ənənə müasir poeziyamızda pozulmuşdur.  Ahəngyol məni poeziyaya sonda gətirmədi.

- Bəs şeir yazmağa nə vaxtdan başlamısız?

- Mən ilk şeirimi 8 yaşımda yazmışam. Amma, elə dünyanı dərk etməyə başladığım həmin uşaqlıq illərindən ahəngyolun indi araşdırdığı sualların sadə, ilkin variantları şəfəq kimi ətrafımda uçub. Bu şəfəqlər bəzən gömgöy səmadakı ağappaq buludlardan süzülüb, bəzən həyətimizdəki çoxlu çiçəklərdən, bəzən anamın təbəssümündən... bəzən də qəlbimin dərinliyindəki anlamadığım dünyadan və s.  Bütün ömrüm boyu bu suallar məni hansısa aləmlərə çağırıb. Şeir kitablarıma diqqətlə baxan olsa orada hər şeirin bir ahəng aləminə səslədiyini görərlər. Monoqrafiyalarıma, elmi məqalələriməı diqqətlə baxanlar isə orada eyni zamanda bir poetik əhval da hiss edə bilərlər. Bir dəfə, 10 il əvvəl mən Moskvada bir ciddi seminarda ahəngyol barədə ciddi bir çıxış etdiyim zaman tanınmış professorlardan biri mənə dedi ki, sən şair olmasaydın bu elmi nəticələrə gələ bilməzdin.

 -   «İlahi, insanlar nə günə düşüb ki, daha peyğəmbər də ola bilməyirlər» deyirsiz və bir vaxt şairlərin də qurtaracağından nigaransınız. Doğrudanmı, şairlərin bəşəriyyətdə peyğəmbərlərin işinə bənzər vəzifəni icra etdiyinə inanırsız?

 - İnsanın nə cür düşünməsindən asılı olmayaraq bir kainat nizamı, haqq dünyası var. Həmin dünya barədə məlumatları bir işıq dənizinə bənzətsək, peyğəmbərlər həmin informasiyaları öz ətrafındakılar üçün doğru, dürüst şəkildə alanlardır. Həqiqi şairlərin əsərlərində isə həmin informasiyaların şəfəqlərin az ya çox dərəcədə işartısı vardır. Bu işartı çox olduqca şair daha böyük şair olur. Şeir, ümumiyyətlə istənilən sahədəki yaradıcılıq əsərləri o zaman əbədi yaşar olur ki, onda həmin işartılar çox olsun. Qondarma şairlərin həmin dünya ilə əlaqəsi yoxdur. Min illər, əsrlər bundan əvvəl yazılmış, həmin işartının daşıyıcısı olan əsərlər və şairlər indi də məşhurdur, 20-50 il bundan qabaq yazılmış  qondarma şeirlər isə hamının yadından çıxıb, yaxud da istehza ilə xatırlanır. Bu mənada həqiqi şairlərdə peyğəmbərlərə bir yaxınlıq var.

 -   Maddi varlıqdan əlavə dalğa formasında mövcudluqdan bəhs edirsiniz «Hələ ki…» şeirinizdə. Bəlkə bu ruha işarədir? Axı ruh da mövcudluq formasıdır və əzəldən olmuşdur...

 - Ruh olduqca geniş və mürəkkəb anlayışdır. Hətta “Qurani - Kərim”də peyğəmbərimizə Allah tərəfindən deyilir ki, onun belə ruh barədə bilgiləri  çox azdır.  Bəli, deməli, insanların ruh barədə təsəvvürü olduqca azdır. Ahəngyol elmi bu az bilgi çərçivəsində  ruhun mahiyyəti ilə bağlı belə bir izah verib.  Ahəngyola görə ruh - insahı kosmik vücudla bağlayan, bu vücuddan insanın insan kimi formalaşması üçün yaradıcı əhəmiyyəti olan proqramları daşıyan, bizi Yaradanın (Allahın) nəfəsi deyilən energetik bir sirrdir.  Amma ahəngyol insanın, başqa varlıqların fiziki varlıqları  ilə yanaşı, onu bütün kainatla bu və ya başqa dərəcədə birləşdirən “dalğa bədən” inin də olduğunu elmi olaraq əsaslandırır. “Dalğa bədənlə”  “fiziki bədən” arasında ahəng çox olduqca insan, digər varlıqlar daha da sağlam olur.     

 -  Sizin «Qadağan olunmuş ağac» şeiriniz Frans Kafkanın bir fikrini yada salır. O, deyir ki, nahaq yerə Həvvanı günahlandırırıq.  Guya o Adəmi öyrədib və qadağan olunmuş budağa əl vurub. Əslində Həvva meyvəni ona görə dərmək istəyirdi ki, o Adəmin xoşuna gəlmişdi. Bu məhəbbət gücünü göstərir, ilk günahkar yox, ilk aşiqdir Həvva. Bu fikrə münasibətiniz?

  - “Qadağan olmuş ağac” şeirində meyvənin əvvəlcə kimin dərdiyindən söhbət getmir. Şeir ümumiyyətlə onu əsaslandırır ki, əslində qadağan olmuş ağac nəfsin simvolik obrazıdır. Allah insanın nəfsə enməsini, baş əyməsini istəməyib. Şər qüvvə isə insanın iradəsini zəiflədib və o nəfsə məğlub olub. İnsan istənilən bir variantda nəfsinə baş əyəndə hökmən  ortaya bir ayıb çıxır. Bu isə insanın həyat ahəngini pozur. İnsan rahatlıqdan, ahəngdən problemlər aləminə yuvarlanır. Qaldı Kafkanın fikrinə, o bu məsələyə belə, bədii olaraq yanaşmasaydı daha  düz olardı. Bütün dini kitablarda bu sahədəki söhbət daha dərin məsələdən gedir. Kafka bu məsələni bəsitləşdirib...

-  Əhməd müəllim, bir şeirinizdə qəlbinizdəki gözələ müraciətlə deyirsiniz ki, mən səni yerdə axtarsam da, sən məni göylərdə saxlamısan. Bu müraciət arifanə mənada Allaha müraciətdir bəlkə?

 - Xeyr. Allah mənim üçün daha uca bir məqamdadır. Şeirlərimin bir çoxunda ona müraciət var. Qismət olsa, Allaha müraciətlə olduqca ciddi bir şeir yazmaq istərdim. Bu şeirsə elə qəlbimdəki gözələ aiddir. Hər kəsin qəlbində, xəyalında tutduğu ideal bir sevgili tipi var. Hələ uşaqlıq illərimdən mənim də qəlbimdə belə bir surət var. Onun mənə çox doğma bir xarakteri də var. Demək olar ki, bütün ömrüm boyu onu axtarmışam. Bu mövzuda bir çox şeirlərim də var... 

 - Maraqlı, əhatəli ən əsası bilgi dolu söhbət üçün Sizə təşəkkür edirəm!

-  Çox sağ olun, mən də sizə işinizdə və yaradıcılığınızda uğurlar arzu edirəm.

 Söhbətləşdi: Şəhla Aslan
Persona.az

 

 Şrift:
  •                                         ƏJDƏR ZEYNALOV


  • “Persona.az”– ın bu dəfəki qonağı “İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı”nın istedadlı aktyoru Əjdər Zeynalovdur.
  •  
  • Əjdər, xoş gördük səni! İstəyirəm bir az özündən danışasan – uşaqlıq illərindən, harda doğulmağından, böyüməyindən! Səninlə çoxdan tanışlığımıza, dostluğumuza baxmayaraq, sənin haqqında mənim də bilmədiklərim var, şübhəsiz!
  •  

Bir Azərbaycan türkü olaraq qədim oğuz-türk diyarı olan Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan) Zəngibasar (indiki Masis) rayonunun Qaraqışlaq kəndində doğulmuşam, elə orda da yaşamışam, on səkkiz yaşıma qədər.

  •  
  •   Əksər sənət adamları kimi, səni də bu sənətə həvəsləndirən, bu istiqamətə yönləndirən nələrsə olub, yəqin ki!

Hələ orta məktəbdə oxuyanda kənddə mədəniyyət evində dram teatr dərnəyiin fəal uzvlərindən idim.Tez - tez tamaşalardan parcalar hazırlayırdıq.

Ardını oxu...

 Şrift:


Persona.az-ın növbəti həmsöhbəti “CASCFEN, Orta Asiya və Güney Qafqaz söz azadlığı şəbəkəsi"nin sədri Azər Həsrətdir.


 - Xoş gördük Azər bəy!  Bu günki söhbətimizin məğzi ən aktual məsələlərdən biri, "Yeniyetmə və gənclərin, fiziki və mənəvi hazırlığı" nda televiziyanın rolu olacaq. Yeniyetmə və gənclərimizin həyata hazırlığında televiziya kanallarının nə dərəcədə rolu var?

 -   Ətrafda baş verən istənilən hadisə istər yeniyetmələrə, istərsə də gənc nəslə öz təsirini gösdərir. Burada söhbət sadəcə televiziyalardan getmir, müşahidə etdiyimiz bütün hadisələr gəncliyimizə təsir edir. İndi isə biz televiziyanın konkret olaraq yeniyetmə və gənclərimizə təsirindən danışırıq. Bir müqaisə aparsaq, 15-20 hətta 30-il bundan qabaq durum necə idi?- əlbəttə ki, o vaxt indiki qədər informasiya, komunikasiya texnologiyaları və bu kimi imkanlar yox idi amma indi elə bir zaman yetişib  istər televiziya kanalları olsun, istər radio, eyni zamanda da informasiya texnalogiyalarından istifadə eləyən müxtəlif resurslar. İnternet saytları, sosial şəbəkələr, və s. bu tipdən olan informasiya vasitələri çoxalıb. Gənclərin, xüsusilə də yeniyetmələrin onlardan istifadəsi əvvəlki illərlə müqaisədə katostrafik şəkildə artıb. Ona görə katostrafik deyirəm ki, bir çox hallarda bu resurslardan yaxşı mənada istifadə edilirsə, bəzi hallarda da arzuolunmaz istifadə imkanları ortaya çıxır. Bu da bizim yeniyetmə və gənclərimizi başqa istiqamətə meylləndirir. Yəni bu baxımdan yeni informasiya komunikasiya texnologiyaları yeniyetmələr, gənclər arasında maarifləndirmə işinin faydasına olmaqla bərabər həm də zərərinədir. Texnologiyalardan daha düzgün, səmərəli şəkildə istifadə edilməsi üçün qadağadan əlavə yollar göstərilməlidir. Alternativ yolları ailədə valideynlər, böyüklər, məktəbdə müəllimlər, toplumda ziyalılar, ümumiyyətlə toplumun aydınladılması ilə məşğul olan və məşğul olmalı olan insanlar göstərə bilər.

- Bu baxımdan televiziyaların üzərinə düşən konkret məsuliyyət nədən ibarətdir?

Ardını oxu...

 Şrift:

 
 Persona.az-ın növbəti müsahibi yazıçı Azad Qaradərəlidir. Söhbəti oxuculara təqdim edirik:

 - Azad müəllim, ədəbiyyat yolunun yolçususunuz.  Bu yolda özünüzü rahatmı hiss edirsiniz?  Sizdən öncə bu yolu keçib getmiş ustad yazıçılarımızın izləri sizə tanış gəlirmi?

   - Mən ədəbiyyat deyilən yoldamı, dərədəmi, küçədəmi, ya bəlkə ölkədəmi, bilmirəm, necə istəyirsən, elə də adlandır, özümü həmişə narahat hiss eləmişəm. İndi çapa hazırladığım kitab var əlimdə: "Renesans həsrəti" - esselərimdən, müsahibə və internet statuslarımdan ibarət kitabdır, orada da yazıram ki, mən ağlım kəsən bu 40 ili RENESASS HƏSRƏTİ ilə yaşamışam. Amma onu görmədim... Yazılarımda da buna can atmışam. Bilmirəm, cavabım aydın oldu, ya yox…

 - Renesans həsrəti demişkən, ədəbiyyatın həmin qızıl dövrünə aparan yolun izləri görünmür... Ciddi ədəbiyyat əvəzinə dedektiv janra bu qədər yüksək meyl nəyin nəticəsidir? Beynimizdəki metamarfozanın,  ya ədəbiyyatın labüd olaraq yeni məcraya yönəlməsinin?

Ardını oxu...

 Şrift:

                             VLADİMİR TOLSTOY
    Lev Tolstoyun böyük nəvəsi Vladimir Tolstoy, RBTX-yə verdiyi müsahibəsində məşhur babasından və yaşasaydı, onun bu günki hadisələrlə bağlı nələr hiss edə biləcəyindən danışıb.
Hazırda Yasnaya-Polyanada Tolstoyun ev muzeyinə rəhbərlik edən Vladimir Tolstoyla aparılmış bu qısa və maraqlı söhbəti "Persona.az"-ın oxucularına təqdim edirik.

-Tolstoy haqqında çox tez-tez yazırıq. Onun fanatları olan oxucularımız Tolstoyun ingiliscə yazmış olduğunu güman edirlər. Tolstoyun fransızcası mükəmməldir. Başqa hansı dilləri bilirdi?

-Lev Tolstoy müxtəlif səviyyələrdə on dildə danışırdı. Fransızca və almancası çox mükəmməl idi. İngiliscədən əlavə tatar və digər slavyan dillərini də yaxşı bilirdi.

Ardını oxu...

 Şrift:

                 
                                              ÇARLZ BUKOVSKİ



                      
                             Sean Pennin Çarlz Bukovski il
ə müsahibəsi

Dünya şöhrətli Amerika şairi və yazıçısı Çarlz Bukovski bu gün dünyada ən çox oxunan yazıçılardandır. Təkcə Almaniyada kitabları 2.2 milyondan çox satılıb.

Aşağıdakı müsahibə 1987-ci ildə götürülmüşdür.

Bukovski  yaradıcılığı boyunca 32 şeir, 5 hekayə kitabı və 4 roman yazıb.

Çarlz Bukovski, 1920-ci ildə Almaniyanın Andernax şəhərində doğulub. Üç yaşında ABŞ-a aparılmış və Los- Ancelesdə böyümüşdür. Hələ də arvadı Linda ilə birlikdə San - Pedroda, Kaliforniyada yaşayır. Adı çıxmış bir əyyaş, davakar olan Bukovskini Genet de Sartr "Amerikanın ən yaxşı şairi" adlandırmışdır.

Maraq doğuracağını düşünərək, həmin müsahibəni Persona.az-ın oxucularına kiçik ixtisarla təqdim edirik.

Ardını oxu...

 Şrift:


Persona.az-ın növbəti həmsöhbəti Əli Şirin Şükürlüdür. Maraqlı söhbəti oxucularımıza təqdim edirik:


- Əli müəllim, Sizi Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus dəsti-xətti olan şair-esseist, intellektual poeziyanın nümayəndəsi kimi yaxşı tanıyıq. Bəs Əli Şirin Şükürlü haqqında nələri bilmirik? 

Ata-ananın yeganə oğlu, beş bacının bir qardaşı, iki qız, bir oğulun atası. Sevdiklərimi özümdən çox sevirəm. Ehtimal nəzəriyyəsi üzrə elmi dərəcəm və elmi rütbəm var. Hesab edirəm yeni fəlsəfi model yaratmışam - riyazi məntiqə əsaslanan. "Dünyaya yeni baxış" fəlsəfi esse adı ilə mətbuatda yayımlanıb. Bu sahədə iş davam edir. Hazırda "Elmi təfəkkür və bədii mətn" adlı metodik vəsait üzərində işləyirəm. Bu vəsaiti BSU Yaradıcılıq fakültəsində oxuduğum mühazirələrim əsasında hazırlayıram. Həm də bir neçə povest və hekayələrim var. Vəssalam! Hə... Bir də həm ölümə inanıram, həm də ölümsüzlüyə...

- Maraqlıdır… Əli müəllim, insan birdirsə, onda həm ölüm, həm də ölümsüzlüyü siz necə birləşdirirsiz?

  Çətin yerdə haqladın məni, Şəhla, bəlasan ki bəla... (gülür)
  Yaxşı, cavab verirəm. Adam var ölüm onu ölümsüzlüyə qovuşdurur. Amma adam da var elə yaşantısında ölüdür. Bir də ölüm şüurun məhsuludur. Şüurdan kənarda ölüm yoxdu ki. Yalnız dəyişmələr var.

Ardını oxu...

Sayğac