Xəbər lenti

 Şrift:
                                                             

             Aslan Quliyev

                                        
                                                     Türk əsgəri

                                                        hekayə

    Savaş     bütün günü qaynayırdı, bekar qaldığı yox idi. Cəld, qıvaraq idi, döyüşçü dostları  deyirdilər, sən güllədən sürətlə qaçırsan,   güllə sənə çatmır, ona görə də  səni  vura bilmirlər. Elədir, Savaş təsdiqləyirdi, inanmırsız, atəş açın, mən güllənin arxasınca qaçacaq, yarı yolda gülləyə çatıb,   onu tutacaq, sizin üçün gətirəcəyəm.

Mayın sonunda batalyon komandiri   tökmə bədənli, mavi gözlü, qızılı saçlı cavan bir  oğlanı onlara təqdim elədi,   Barış Türkiyədən bizimlə birlikdə döyüşmək üçün könüllü olaraq gəlib. Təcrübəli döyüşçüdür, ondan çox şey öyrənəcəksiz. Savaş ona dedi:

- Mən sənin gələcəyini bilirdim.

- Hardan? – Barış heyrətləndi.

 Savaş da izahat verdi, ermənilərlə ilk müharibə başlayanda anamın babası bizə köməyə gələn türk əsgərləri ilə birlikdə döyüşüb.

Ardını oxu...

 Şrift:
           
                         KƏMALƏ SƏLİM MÜSLÜMQIZI
                  
                                                       YAĞIŞ

                                                       hekayə

       Onda boğulmağın verdiyi əzablar başlandı. Lakin Martin öz sönən zəkası ilə başa düşdü ki, bu əzablar hələ ölüm deyildir. Ölüm əzab vermir. Bu hələ həyatdı, həyatın son sarsıntınsı, son əzabları idi. Bu, həyatın ona vurduğu son zərbə idi.
 “ Martin İden “ Cek London
 
-Nə istəyirsən məndən? Niyə allahın verdiyi ömrü qoymursan adam kimi yaşayım?
- ...
-Yenə su aldı ağzına. Dillən də, de görək qarnının ağrısı nədi?

Ardını oxu...

 Şrift:

                          KƏMALƏ ƏLİYEVA
   Əliyeva Kəmalə Müslüm qızı 1971-ci il mayın 25-də Ağdaş rayonunda anadan olub. Maqsud Şeyxzadə adına internat tipli təmayül məktəbini, 1993-cü ildə Gəncə Pedaqoji texnikumunu bitirib. BDU nun Şərqşünaslıq fakültəsində Ərəb filologiyası şöbəsində təhsil alıb.BDU nun Kitabxanaçılıq və informatika fakültəsini biblioqraf ixtisası üzrə bitirib. ABU - da ixtisasdəyişmə üzrə tarix müəllimliyi ixtisasına yiyələnib. "Millət","Rezonans", "Xalq qəzeti"ndə müxbir işləyib."Azadmekan.org" saytında köşə yazarı kimi çalışıb. Hal-hazırda
"İstedadlar biz " jurnalının korrektor və redaktoru kimi fəaliyyət göstər. Nail Salamov adına 97 saylı tam orta məktəbdə "Poeziya" dərnəyinin rəhbəridir.  


                                                       USLU COCUQ

                                                       
      hekayə

    İllərlə onu gəzdirən, qulluğunda sadiq əsgər kimi dayanan sürücünü çağırmadı, nədənsə ürəyi gəlmədi. Səbəbini dərk etməsə də yad maşınla getməyi lazım bildi.
Taksidən erkən, xeyli məsafə qalmış endi. İki gün öncə yağış yağdığından cığır nəm idi. Avropada satışa çıxarılan günün ertəsi alınan və qiyməti azqala ucuzvari avtomobilə bərabər olan tuflilərinin dabanı torpağa bata-bata addımlamağa başladı. Azca başını qaldırıb boylandı və bir qədər irəlidən kiçik gül dükanını andıran ünvan özünü nişan verdi. Ətrafda bu qədər çiçək olmadığından kimsədən soruşmağa ehtiyac qalmadı.
Məsafə azaldıqca ayaqları ağırlaşır, onları arxasınca güclə sürüyürdü. İki metrlikdə qıc olduğunu hiss etdi.
Qulluqçunun yalvar-yapışına məhəl qoymayıb özüylə gətirmədiyiçün peşimanlıq keçirdi. Dərhal da bu fikri özündən qovdu. O, hər zaman hər şeyin doğru və dəqiq olanını icra edirdi, o, qüsursuz idi. Hamı onu mükəmməlliyin kraliçası kimi örnək göstərirdi...
Gözlərini qaldıranda baxışları toqquşdu. Həmişə sevgi, şəfqət və sonsuz bəxtiyarlıqla baxan bu gözlərdə nəvaziş dolu sıcaqlıqla rastlaşdı...
Məzarın üstü təzə-tər çiçəklərlə dolu idi. Torpağın nəm ətri anidən onda həyat eşqi oyatdı. İstər-istəməz qəribə bir sevinc duydu. Hətta dodaqlarına təbəssüm
qonduğunu zənn etdi. Özündə yaranan bu dəyişikliyə qəzəbləndi və sanki kiminsə görəcəyindən ehtiyatlanıb utandı da.
Üstü yazılı qara haşıyəli qırmızı lentlərlə bağlanmış əklilləri, bir-birinə bənzəyən və bənzəməyən gül dəstələrini seyr etməyə başladı. Heç nə haqda düşünə bilmirdi. Beyni kilidlənmiş qapı kimi baş verən hadisənin şokundan keyləşmişdi. Hər şey ona yuxu kimi gəlirdi.
Bir buketdəki güllərin ləçəklərinin azqala töküləcəyi isə nəzərindən qaçmadı. Kimsə ucuz başa gəlsin deyə lap ömrübitmiş güllərdən dəstə bağlatmışdı. O, ürəyində belə bir adam üçün “bunu rəva gördünüz ya, daha sözüm yoxdu” - deyə köks ötürdü. Bu, yəqin ki o qədər də öndə olmayan, sadəcə qonşudan qalmadala göstərgəli birinin ərmağanı idi - deyə düşündü. Belə kədərli, acı bir gündə hər şeyin detalına qədər fikir verə bilməsi onu təəccübləndirir, qorxudurdu. Həyatının azqala iyirmi ilini keçirdiyi, sevdiyi şəxsin məzarı üstə qəlbindəki boşluq sanki sağalmış yara yerinə bənzəyən, azca göynəyən sızıltı onu üşürgələndirirdi. Niyə belə olduğunu anlamaq istəyir, amma reallıqdan beyninə, hissiyyatından qəlbinə gedən yolda qırılıb-tökülmüş hasarın daşları ona mane olurdu. Key kimi hər yeri bürümüş gül-çiçəyə baxır, onların üzərində yazılmış sözləri oxumaqla düşdüyü vəziyyətdən çıxmağa çalışırdı...
Burda ona xoş deyildi, amma çıxıb getmək də istəmirdi. Elə bil hansısa bir qüvvə onu zorla dartıb saxlayır, qalxarsa yerini başqa birinin tutacağından ehtiyat edirdi. Əli ilə torpağı oxşamağa çalışır, sığal çəkmək üçün güllərin altından yer arayırdı.
Zəhmli səsin, dazlaşmış başın, yaşı ötmüş və daimi oturaq iş həyatından əməllicə donqarlaşmış belin, epeyi irəli çıxaraq sallanmış qarının, uzuncov və çəhrəyı dırnaqların ( sədəfləri hər zaman xoşuna gəlirdi ), heç zaman fiziki iş görmədiyindən pambıq kimi yumşaq olan böyük əllərin, bir qədər slavyanları andıran sima və dərinin, gəncikən çox yaraşıqlı və mütənasib olan, sonradan bərbad şəkil almış bədən və ələlxüsus da ayaqların, addımlayanda narkobaronları xatırladan,  qarşısında hamının tir-tir əsdiyi sevgilisinin torpaq altda səssiz-səmirsiz qalmış nəşini düşünməyə gücü çatmırdı...
... Quru nəfəsi belə onu qoruyurdu. Ölümünə üç gün qalmışa qədər eyni yataqda yanaşı uzanmaları, səhərəqədər dərmanlarını verməsi üçün gözünün saatdakı əqrəbləri izləməsi, yavaş-yavaş qalxıb-enən sinəsini nəvazişlə, ana qayğısı ilə sığallaması kinolenti kimi gözönündən keçməyə başladı. Özünə gəlməyə başlayırdı deyəsən. Acılı-şirinli xatirələr, saysız-hesabsız xarici ölkə səfərləri, bağlarında keçirilən adgünü və yubiley yığıncaqları,yarımözəl tədbirlərdəki birgə iştirakları-
hər şeyi yadına salmağa başlamışdı. Xoşbəxt günlərini (bədbəxt olduğunu düşünməyə əsası yox idi) xatırladıqca kökündən qopmuş ağac kimi müvazinətini itirir, səntirlədiyini hiss edib sağ əlini yerə dayaq verirdi. Az qala bir igidin ömrünü yaşadıq bir yerdə deyə -düşündü. Nə qazandım, itirdiklərim nə oldu? Dərin bir ah çəkib başdaşındakı şəklə diqqət kəsildi. Nədənsə bir laqeydlik və rəsmiliklə rastlaşdı. Yenidən bir ah çəkdi. Yəqin bu rəsim çəkilərkən qayğılı olub və beynindəki mən olmamışam deyə düşündü.
Ətrafda demək olar ki heç kim nəzərə çarpmırdı. Uzaqda, ən son sıradan bir cərgə öndəki bir qəbrin yanında iki qadının vargəl etməsi, məzarın üstünü basmış ot-çayırı təmizləməyə cəhd etməsi və onların yanını kəsdirən mollanın tıncıxaraq “Yasin” oxumaq üçün qadınların sakitləşməsini gözləməsini müşahidə etdi. Və ürəyində” allah kəssin mənim müşahidə vərdişimi”- deyə söyləndi. Həmişə dediyi qabiliyyət kəlməsini bu dəfə dilinə gətirmədi. Qadınların gəlin baldız olmasını dərhal kəsdirmişdi. Hələ bir qədər də irəli getsə yaş və digər əlamətlərini də müəyyənləşdirəcəkdi. Onun sevgilisinə xüsusi ləzzət edən bu telepatlığı indi nədənsə işə yaramadı. Öz dərdiylə başbaşa qalmalı olduğunu qərara aldı. Güllərin düzülüşündəki qaydasızlıq heç onu açmadı və tez onları lazım bildiyi kimi yerləşdirməyə çalışdı. Əlini bəyənmədiyi, saysız-hesabsız nəhəng
əklillərin içərisində ala qarğaya bənzəyən ləçəkləri tökülən dəstəyə uzatmışdı ki içindən gələn “dur!” kəlməsi onu yuxudan ayıltdı. Sevgilisinin adamdan başqa nəyə desən oxşayan arvadı ( onun haqqında düşünəndə heç vaxt fərli-başlı bir söz ağlına gəlmirdi ) hökmran sifətilə ona baxıb gülümsəyir , ondan oğurlanmış bir qərinənin heyfini çıxmaq üçün əlinə düşmüş fürsətin dadını çıxarmağa hazırlaşırdı. Elektrik vurmuş kimi tez əlini geri çəkdi. Ömründə ilk dəfə məğlubiyyətin nə olduğu hissilə üzüzə qaldığını hiss edib çox pərt oldu. Bu qədər yaxında olan məğlubiyyəti qovmaq üçün ( Bunu büruzə verməmək üçün ) gözlərini yağır edən o buketi qəzəblə yerə çırpdı. Ona dəlilər kimi aşiq olan, yerişindən yer, səsindən göy titrəyən adamın sinəsinə. Dərhal da qəlbi sızıldadı. Hər zaman ona mərhəmətli olan, onu göz üstündə saxlayan biricik aşiqinin ruhundan utandı...
Sövqtəbii arxaya qanrıldı, qəbristanlığın o qədər də enli olmayan yolunda daha da nəhəng görünən, birbirini təqib edən iki qara rəngli avtomobil gördü. Ürəyi qırılıb ayağının altına düşdü. Qəlbindəki səs onların buraya gəldiyini pıçıldadı. Hər zaman güvəndiyi intuisiyasına bu dəfə lənət yağdırdı. Özünü toplamağa ona zaman tanımadığı üçün.
Avtomobillər sanki toya gəlirmişlər kimi şəstlə dayandılar. ( əslində adi qaydada gəlirdilər, amma nədənsə ona elə gəldi ) Qara kostyum və eynəkdə
olan dörd nəfər özlərini maşından cəld bayıra atdılar.Bir göz qırpımında ikinci maşını dövrəyə alıb ətrafa boylandılar.Bir müdddət lal oyunu oynadıqdan sonra ( bu boş, kimsəsiz məzarıstanda nə qədər düşük və gərəksiz göründüklərinin fərqinə varmadan ) avtomobilin qapısını ehtiyatla açıb enəcək şəxsi qorumaq üçün “ətdən” sipər yaratdılar. Enəcək şəxs bir qədər tərəddüddən sonra ( nədənsə ona elə gəldi ) mübarək qədəmlərilə torpağın sinəsini şərəfləndirdi. Baxmamağa çalışsa da özüylə bacara bilmədi. Uzaqda olsalar belə gələnin kimliyini anlamışdı. O və başının dəstəsi sanki işgəncə metodu sərgiləməklə görəvli idilər. Yaxınlaşan hər addım onu əzib məhv etməyi planlayırdı. Neyləyəcəyini kəsdirə bilmədi. Ayağa qalxmaq istədi, amma torpaq onu buraxmadı. Hər zaman torpağa bağlı, torpağa güvənli olduğundan mövqeyini dəyişəmmədi.
Dəstə aramla ona doğru addımlayırdı. Baxışların ona doğru zillənməsi elə bil kürəyində od qalamışdı. Gələnləri görməsə də sövqtəbii hansı məsafədə olduqlarını hiss edirdi. Iyirmi ilin imtahanı başlanacaqdı. Nə danışa bilərdilər ki? Hansı haqla ona üstdən aşağı baxa bilərdi ki? Ən sevimlisi o deyilmiydi? Bütün haqlar onun lehinə deyilmiydi? Auditoriya qarşısında elmi iş müdafiə edirmiş kimi əsməcəsi tutmuşdu.
İyirmi addımlıqda dəstə dayandı. Cangüdənlərin biri ( başçı olmadığını anladı ) ona yaxınlaşdı. Düz yanına qədər gəlib üzünə baxmaq istədi. Üzünü görmək üçün bir qədər başdaşına tərəf addımladı. Ya yandakı məzarın sinədaşını, ya da gülləri tapdalamalı olduğundan ikincini seçdi. Bunu həmin anın ilahi xoşbəxtliyi hesab edən qadın sərt tövrlə başını ona doğru çevirdi. Satışa çıxarılan kölə kimi ona baxılmaq səhnəsindən canını qurtardığı və həm də başlanacaq xoşagəlməz söhbətin ilkin sözünü demək fürsəti əldə etdiyiçün sevindi də.
- Gülü niyə tapdalayırsan? - səsini tanıya bilmədi. Şəfqət və yumşaqlıqla yoğrulmuş səsindən əsər-əlamət qalmamışdı. Yaşanacaq səhnədə nələr ola biləcəyini təxmin edən ( axı onlar çox idilər ) sarsaq cangüdən irişməyə macal tapmayıb özünü yığışdırdı. Kasıb və şərəfsiz ailədən olduğu, tutduğu vəzifəni allahın neməti kimi qiymətləndirdiyi hər halından bəlli idi. Beləsinə bir çimdik pulla adam da öldürtmək olardı- deyə düşündü.
Arıq, fiziki görkəminə görə digərlərindən fərqli olmağı yöndəmsiz adam olduğundan və hər cür çirkin işlərdə istifadəyə yararlı olduğu üçün bu dəstəyə seçildiyindən xəbər verirdi. O birilər tanka oxşayırdılar.
“Çəlik” gədə rəhbərinə “doklad” etdikdən sonra dəstə daha inamla hərəkətə başladı. Sanki
ayaqlarıyla yerə kimin sahib olduğunu diqtə etmək istəyirdilər. Onun bir addımlığında dayandılar. Sevmədiyi, illərin təcrübəsinə əsaslanaraq yalançı, soyuq təbiətli və saxtakar qadınların işlətdiyini hesab etdiyi çox tünd və çox da məxsusi olan ətrin iyi beynini gicəlləndirdi. Onun evində və ətrafında işləyənlərin bu cür ətirlərdən istifadəsi qadağan idi.
Bütün gücünü köməyə çağırdı. Təzyiqinin qalxmaması üçün allaha dua etməyə başladı. Fikrincə yaxşı biri idi (özünü hətta mələk zənn edirdi ) və buna görə də daima dua etdiyi xaliqi onu xilas etməli idi. Özünü məğrur saxlamaq üçün bütün enerjisini imdada çağırdı ( başqa vaxt olsaydı əmr edərdi. O, hətta mənəviyyatını belə idarə etməyə alışmışdı ).
Efirdə göründüyündən çox fərqli ( baxmadan belə hiss edirdi ) olan, gənc qala bilmək üçün canını tibb dünyasının hərracına çıxaran, üst-başı meşşanlıq, əxlaqsızlıq qoxuyan bu qadın ( əgər qadın demək mümkünsə ) ona hansı haqla yuxarıdan aşağı baxa bilərdi ki? Amma baxırdı, utanıb çəkinmədən, çox rahatca sürtük baxışlarını ona zilləyib zəhərli oxlarını sancmaqdaydı.
“Paxıllıqdan edir, axı onu tərk etdikdən sonra yalnız məni sevib, məni seçənə qədər həyatında daimi heç kim olmayıb, yalnız mənə bənd olub ”
deyə özünə təskinlik verməyə başladı. Ani olaraq duruxdu, təskinlik niyə, məgər belə deyilmi?..
Halı getdikcə pisləşirdi. Bir az bundan öncəki qüruru ondan uzaqlaşır, yerini bu iyrənc dəstəyə təhvil verib aradan çıxırdı. Belə davam edərsə sınacağını düşünüb ilk həmləni özünün etməsini məqbul saydı. Başını sərt tavrla döndərib o məxluqun üzünə baxdı. Fikrincə bu baxışlar çox sərt alınmalı, rəqibini dəlik-deşik etməli idi.
-Sən?
Səsi sanki dar boru içindən çıxdı. Bunu hamının anlayacağından qorxub cəld üzünü güllərə sarı çevirdi. Özünü qınamağa, belə biri qarşısında niyə bu cür aciz duruma düşdüyünü anlamağa çalışdı. Gələn çox rahat, arxayın və həyasızcasına “mən” cavabını verdi. Baxışdılar və bununla da hər şey başladı. Gələnin “mən” kəlməsində sanki “ necə bəyəm, səndən icazəmi almalıydım? Kimsən ki sən ? Hansı haqla? - sualları dolu kimi yağmağa başladı.
Onun baxışlarıysa “ bəli, sənin bura gəlməyə ( əslində isə belə nümayişkaranə görkəm və həyasızlıqla gəlməyə ) ixtiyarın yoxdur” cavabıyla meydan oxumağa cəhd edirdi. Ömrünün iyirmi ilini birgə yaşadığı, aşağı və yuxarı eşalonun nümayəndələrinin belə onu imperatorun xanımı kimi qəbul etdiyi bir halda qarşısındakının saymazlığı onu taxtından endirməklə hədələyirdi.
Gələn gözləniləndən də həyasız özgürlük sərgiləyirdi. “Mən onun ömrünün ən gözəl, coşqulu çağının şahzadəsiyəm. Həyata mənim gözlərimlə baxırdı. Ən gözəl, füsunkar qadınları bir dəfə istifadə edib atır, tapdalayıb keçir, yenə mənə doğru can atırdı. Bu, sevgi deyildimi səncə?”- baxışlar meydan sulayırdı.
Həyatında belə sərt ittihamlı simanı gördüyünü yadına sala bilmirdi. Ona görə də əks həmləyə keçmənin zəruriliyini dərk edirdi. “ Ona görəmi atdı səni? Heç arxasına da baxmadan getdi.” Deyəsən sancmaq işə yarayacaqdı deyə fikrindən keçirdi.
-“Ay yazıq, mən rəsmən ona xəyanət edirdim. Tanıdığı adamlarla yatırdım. Bunu bilə-bilə illərlə məni tərk etmədi.”
Bu, öldürücü zərbə idi. Qarşısı alınmasa nokaut gözlənilən idi. Beyninin dar və qaranlıq dəhlizləri ilə nəyisə axtarmağa hücum çəkdi və tapdı da.
-“ Kişilər gec kamilləşirlər. Əsil sevgini müdrik çağlarında dərk edib yaşayırlar. Bu seçim mənəm .”
Özgüvən yenə yerinə qayıtdı. Baxışlar daha ötkəm və dayanıqlı olmağa başladı.
“ Özünə verdiyin təskinliyin işə yarayacağını düşünəcək qədər zavallısan. Əldən ayaqdan düşmüş qocanın dayəsi oldun sadəcə. Addımbaaddım arxasınca süründün. Və sən buna həyat yaşadım deyirsənsə elə bədbəxtsən.”
 Qəddarlıq əxlaqsızlıqla birləşəndə nə qədər amansız olurmuş, ilahi? - deyə düşündü. Bu varlığın ana südü ilə bəslənməsi mümkün deyil. Və ağlına gələn bu fikirdən ürəyi sancdı. Özünün ana ola bilməməsini xatırlaması qəlbini ikiyə böldü sanki. Dünyanın ən möhtəşəm anası ola biləcəyinə əminliyi onu tanrı məqamında asiyə çevirən tək səbəb idi. Nə qədər inanclı olsa da bu məqamda taleyilə barışmır,onu bu hssdən məhrum etdiyiçün qismətinə lənət yağdırırdı. İtə-qurda verilən övlad payından onun məhrum olması heç bir yazıya sığan ədalətsizlik deyil deyə israr edirdi hər zaman...
Ən ağrıyan yarasını qanatdığı üçün qarşısındakı varlığı boğmağa hazır idi bu məqamda. Baxışları yırtıcı pələngi xatırladırdı. Xəstəxanaya aparılarkən baştacının barmağındakı üzüyü ona bağışlamasını xatırlayıb əlini nümayişkaranə formada irəli uzatdı. Bu, mərhumun otuz ildən çox gəzdirdiyi və imperiyasının rəmzi hesab olunan qartalbaşlı üzük idi.
Manevri işə yaradı. Deyəsən qarşısındakının da instinkti oyandı və qeyri-iradi yarım addım geri çəkildi. Gümüşdən olan və dəyəri qəpik-quruş olan bu üzük imperatorun ən dəyərli və vazkeçmədiyi aksessuarı idi. Heç zaman barmağından çıxarmadığı bü üzük haqda rəvayətlər dolaşır, əfsanələr danışılırdı. Kimi onun heç kimə məlum olmayan xəzinənin şifrəsi olduğunu , kimi də həyatını borclu
olduğu dostundan xatirə qaldığını danışırdı. Düzgününü isə bilən yox idi. Heç kim, hətta o belə bilmirdi.
Müğənni olan əski sevgili dəfələrlə baxmaq istəsə də yalnız barmağında icazə vermiş, iznsiz çıxarmaq istəyəndə isə təsirindən üç gün özünə gələ bilmədiyi bir sillə yemişdi.
Üzüyün etkisi kifayət qədər böyük oldu. Kinayəli baxışlar yerini nifrət mayalı kədərə verdi. İndi ayaqüstü pozisiyada olduğundan daha vüqarlı göründüyünün fərqində olan əski sevgili yaralı yaquarı xatırladırdı. Dişi mustanq kimi fınxıran şou-biznes dünyasının veteranı imperatorun sayəsində əldə etdiyi sərvəti, şöhrəti yada salıb nisbətən sakitləşir, yavaş-yavaş özünə gəlirdi. İnsanlıqdan çıxan, dəyərlərə sayğısını itirən biri olduğu üçün bu ərmağan onunçün əhəmiyyətini itirməyə başlayırdı. Nəhayət ilk və son olaraq dillənməyi və bununla da öldürücü zərbəni vurmağı qərara aldı:
- Əgər ümumi kişimizin uşaqları səni küçəyə qovsalar qızımın ( qızın mərhumdan olduğu şayiəsi gəzirdi. Ancaq o, bir dəfə də olsun bu bərədə soruşmamışdı. Məsləhət bilərsə özünün deyəcəyini gözləmiş, sonralar isə bunu unutmağın ən kamil yol olduğunu qərarlaşdırmışdı) ofisinə aşpaz düzəldə bilərəm.
Özünün ən sərrast replikaya malik olduğu ( eyni zamanda ən ağıllı qadın ) düşüncəsilə sərt bir şəkildə
çevrilib oranı tərk etdi. Rəqibə düşünmək və cavab vermək şansı buraxmamaq üçün bir an belə ləngiməyin məğlubiyyətə aparma ehtimalı ola biləcəyini hesablamışdı. Axı o, xaraktercə ovçu idi...
O, bu an sevgilisinin ( əslində isə o özünü həyat yoldaşı hesab edirdi ) məzarı üstdə “ adamdan başqa nəyə desən oxşayan “ adlandırdığı ( təbii ki ürəyində ) qadınla ( və imperiyanın yeganə qanuni varisi ilə ) rastlaşmağı bəlkə də indi hər şeydən çox istəyərdi. Hər zaman bəlli etməməyə çalışdığı, ( və bunun öhdəsindən məharətlə gəldiyi ) ancaq qısqandığı tək varlığın onu alçaltmasını həzm edə bilmirdi. Hər zaman yarının qəlbində bu avara qadına olan məhəbbətin hələ də sönmədiyi duyğusu ilə alışıb-yanmışdı. Yeganə təsəllisi isə özünün nümunəvi davranışının fonunda bu Yelizaveta ruhlu məxluqun adının mövcud olan bütün çirkin işlərə bulaşması idi. Hər bir yeni olayın imperatorun sevgisinə kölgə salacağı, məhəbbətini azaldacağı və bir gün tamamilə söndürəcəyi ümidi ilə illəri yola salmışdı...
İyirmi ildə bir dəfə də olsun ciddi münaqişə yaşamamış, küsməmişdilər. Qəlbi qırılmamışdı. Amma hər zaman nəyinsə əskikliyi hissi də onu tərk etməmişdi. Axı o,uslu cocuq idi. Sərt qərarlar verən, asi davranışlı biri olmamışdı. Bəli, o, aldığı yüksək müavinətin qarşılığında mükəmməl dayə görəvini yerinə yetirən biri idi...
Görəsən ekran bəzəyi olan ( imperatorun dəlilər kimi aşiq olduğu ilk və tək qadın ) simasız təkin bircə dəfə xəyanət etmiş olsaydı indi harada olardı -deyə düşünməyə cəsarət tapdı özündə. İçində nələrinsə param-parça olduğunu, qırılıb töküldüyünü hiss etdi. Qulaqları uğuldamağa başladı.Yaşamını öz köpək sədaqətilə əldə etmənin ağırlığı çiyinlərinə çökdü...
Çətinliklə gözlərini qaldırıb şəklə baxdı. Ordan buz kimi soyuq gözlər laqeydcəsinə ona baxırdı.


 Şrift:

                       
                                               Rəşid Bərgüşadlı


                                                                 Haram tikə

                                         
           hekayə
 
– Ay Əlimərdan, səni lələnin goru, bu haradan ağlına gəlib ki, kənd yerində evin içində ayaqyolu tikdirirsən?.. – bənna Şükür mişar daşını baltayla iki bölüb hörgünün tinini atdı, küncü kəndir şuğulla tərəziyə vurdu. Yaşının yetmişi haxlamasına baxmayaraq bu çəlimsiz usta hələ də hörgü daşını qucağında quş kimi oynadırdı. Hövsələsiz olsa da, əlləri qızıl idi – daşdan adam da yonub düzəldərdi.  
– Cijim ta qocalıb, Şükür əmi, gecələr həyətin o başındakı ayaqyoluna gedib-gələnəcən fikrim-xəyalım qalır yanında ki, çaqqal-canavar cumar arvada, ya da çala-çuxura düşüb qol-qıçını sındırar... Həm də, baxma, xeyli rahatlıqdır.  Hamamı da bura salıram ki, qışda evə girənədək soyuqdan sitildəməyək, yoxsa, tövlədə çimib evə çatanacan adamın sifəti  qırov bağlayır.
– Ağıllı iş görürsən.

Ardını oxu...

 Şrift:
                                                                                                  Əlabbas – 60
                                                                                                                                            
                                              Yolayrıcında yaşıl işıq

   Yolayrıcında yaşıl işıq vaxtında yanmayanda hansı qəzaların baş verə biləcəyi barədə düşünmüsünüzmü? Sualı verəndə  niyyətim  bəzən svetaforlara bənzədilən ədəbi  tənqidin, mayın 5-də altmış yaşını tamamlayan  yazıçı Əlabbas müəllimlə bağlı   zamanında fikir bildirməsinin  onun imzasında oxuduğumuz roman, povest, hekayələrin  say və sanbalına  nə kimi təsir edəcəyini vurğulamaqdı. Zira   tənqid ona yaşıl işıq yandırmadı,   o vuruşaraq, iradəsi sayəsində nüfuz qazandı. Qız övladına dərs dediyim kollecdən  tanıyıb,  mütaliə etdiyim Əlabbas müəllimin “Dağların duman çağı” (2017)  əsərini bilərəkdən roman  adlandırmağını  kitab sona çatanda hiss etdim.

Ardını oxu...

 Şrift:



Əmirxan öləndə kənddə hamını çox kədərləndirmişdi.”Öldü canını qurtardı, bu əzab-əziyyətdən yazıq;”- deyib, çoxları deyinirdi!
Çox sakit təbiətli, qayğıkeş bir insan idi Əmirxan. Kolxozda mühasib köməkçisi işləyirdi. Ona-buna sənəd-sünət düzəltməklə, ordan-burdan beş-on manat tapıb, ailəsini dolandırırdı.
Altı qızdan sonra, oğlu Zahir dünyaya gəlmişdi. Oğlu dünyaya gələndə özünü dünyanın ən bəxtəfər bəndəsi sayırdı. Elə bilirdi ciynindən ən ağır yük götürülüb. “Daha nəslının davamçısı olacaq!
“Şükür Allah, Allahdan bir oğul payı istədim, onu da verdi. Indən sonra nə dərdim, nə sərim! Daha ölsəm də belə ayağımı rahat uzadıb ölə bilərəm”!- belə fikirləşirdi Əmirxan.
***
Əmirxanın babası Əmir xan vaxt ilə kəndxuda olub. Şura hökuməti qurulduqdan sonra kişinin əlində-ovcunda olan nəyi varsa; bütün var-dövlətini əlindən alıb, sonra da özünü sürgünə göndərmişdilər. O gündən bu günə kişidən bir xəbər-ətər çıxmamışdı.
Atası Zeynal onda körpə uşaq olub. Anası bir qarnı ac, bir qarnı tox, yetimçiliklə böyüdüb, boya-başa çatdırıb. Zeynal da oğlu dünyaya gələndə, atasının adını yaşatmaq üçün, oğlunun adını Əmirxan qoyub. “Qoy nəslimin izi itməsin”.- deyib.
***
Zahir də orta məktəbi bitirib ali məktəbə daxil oldu. Əmirxanın sevincinin həddi-hüdüdü yox idi. “Allah, sənə min şükür olsun, bu oğlu sonradan mənə verdin, yaşımin ötüb keçən vaxtı olsa da arzularım gözümdə qalmadı”.
Dost-tanış Əmirxanın sevincinə şərk olub, bir gün yığışıb onu təbrikə gəldilər, Əmirxan da gözəl bir stol açdı, Zahirin şəninə toslar qaldırıldı, yaxşı sözlər deyildi. “Gün o gün olsun İnstitutu bitirsin, toyuna yığışaq. Arzümüz budur nəvə toyunda təbrik edək səni, ay Əmirxan! Bax onda əsl həngamə olacaq”...
Bu kimi sözlər Əmirxanin sinəsinə yağ kimi yayıldı. Ən böyük arzusu idi nəvə görmək. Ürəyində tutmuşdu ki, babasından əmanət qalan adı nəvəsinə verəcək! Nə vaxtsa nəslinin əvvəlki şöhrəti qayıdacaq. Özündə b una çox əmin idi.”Ot kök üstə bitər”- deyib, öz-özünə təsəlli verirdi.
Bir gün xəbər güllə kimi gəlib kəndə çatdı ki, Zahir bir qıza ilişib, qiz yaxasından əl çəkmir ki? əl çəkmir.”Ya sənin olmalıyam, ya da qara torpağın.”- deyib, dad-aman edir. Qızın qohumları da deyib ki,”Qızın başına bir iş gəlsə, axırına çıxacağıq. Bizim el içində başımızı aşağı edib, papağımızı yerə soxa bilməzsən!” Yazıq uşaq nəfsinə qurban getmişdi.
Qız, uşağı olmadığına görə bir il əvvəl ərdən çıxıbmış. Qızin şirin dilinə uyub, ağ maya baldırları ağlını başından çıxarıb...
Qızın qardaşı ilə dost olmuşdu Zahir. Arada dostugilə gedib gəlirmiş. əndə qizla orda bir- birini görüb, aşiq-məşuq olublar. Qizmı ona vurulub, omu qıza vurulub, əllərinə fürsət düşən kimi qayda-qanunu pozüb, sərhəddi keçiblər. Bununla da Leyli-Məcnunluq başlayıb, nə başlay ıb...
Vəziyyətin Münasibətlərin pisləşdiyini görən Əmirxanın ürəyincə olmasa da toy edib Səriyyəni evinə gəlin gətirdi. Ortada bir isti münasibət olmadığına görə, O gündən evdəkilərlə Səriyyə arasındakı soyuq münasibət elə soyuq olaraq da davam etdi.
Bir dəfə Zahir Səriyyə ilə ayrılmaq fikrinə düşmüşdü. Səriyyə tərəfdən ismarıc çatdırmışdılar ki,” Ağıllı ol bala, səni elə itkin salarıq ki, yerini-yurdunu da bilən olmaz! Ağlını başına yığ, sakitcə dolan!”
Zahirin ad günündə Səriyyənin ata-anası, bacı-qardaşı, xüsusi təmtaraqla onun ad gününə gəldilər. Kişini elə təmtaraqla təbrik elədilər ki, elə bil Zahir bunlar üçün ən dəyərlı, ən qiymətli bir adam imiş, sonradan biliblər.dır. Qaynatası “Cip”in açarını xüsusi təmtaraqla ona hədiyyə etdi:”Bala, səndən artığı sürəsi deyil ki!..Yad deyilsən, sən də bizimkisən! Səni bu vaxt sevindirməyib, nə vaxt sevindirəcəyik?! Xeyr işlərə sürəsən bala! Bax, nə dərdin-sərin olsa, çəkinmə ha... Bəs biz burda kimik, nəkarəyik?!..”
***
Əmirxan yaşa görə təqaüdə çıxdıqdan sonra, işi-gücü, evdə-eşikdə, həyat-baca ilə məşğul olmaq idi. Böyükdən-kiçiyə daha hamı Əmirxana “Əmirxan müəllim”,” Əmirxan əmi” kimi yox, Əmirxan deyə müraciət edirdilər.
Əmirxanın arvadı Tükazban xeyli müddət idi ki, yataq xəstəsi düşmüşdü. Deyirdilər ki, yazıq arvad oğlunun əlacsızlığına dözməyib sinir iflici keçirib. Həkimlərin köməyi nəticəsində yaxşılaşsa da yataqdan qalxa bilməyib. Əmirxandan başqa bir qaşıq su verən də olmayıb yazıq arvada. Əmirxan qayğısina qalır, qulluğunda durardı. Arada bir qızları gələndə qulluq göstərsələr göstərərdilər, göstərməsələr bütün qayğı Əmirxanin boynunda idi.
Tükazban can verəndə Əmirxana vəsiyyət eləmişdi:” Oğlum əmanəti, onu tək buraxma! Səndən başqa heç kəsə gümanım yoxdu!”-deyib, gözünü əbədi yummuşdu.
O gündən Əmirxan qanadı qırılmış quşa dönmüşdü. Əlacsız, köməksiz vaxtlarında arvadının qarası ilə deyinirdi:”Eh!.. Ay Tükazban, canını göturub getdin, məni əlacsız qoydun bu fani dünyada, nə oğul baxır, nə də gəlin qulluq göstərir! Hələ bunlar bir yana qalsın! Bu gəlin də lap həddini aşıb. Heç əmi, dayı deməyi cəhənnəm, adımı da düzgün deməyi özünə sığışdırmır ayıb, mənimlə əmrlə danışır,”Əmir, bunu belə et, Əmir, bunu oraya qoy”, deyib, əmr verir mənə.Ömrümü demirəm, adımı da gödəldib daha!
***
Bir həftədən çox idi ki,yatağa düşmüşdü Əmirxan.Yazıq kişi can verə bilmirdi. Gözlərini bir nöqtəyə zilləyib qalmışdı. Nitqi tam tutulmuşdu.Qohum-əqraba, qonum-qonşu ona baş çəkməyə gələndə kövrəlib gözlərind� �n bir-iki damçı yaş axırdı..
Kişinin ölüb, canını qurtarmasını ən çox gəlini səbisizliklə gözləyirdi:”Ölüb qurtarsaydı, işimizi bilərdik, Deyəsən, bu kişi ölmək istəmir, məqsədi bizi öldürməkdir. Gedib-gələnin ayağı altında itib-bataağıq daha... Bir yolluq ölsəydi, öz canını da qurtarardı, bizim canımız da”...
Öz-özünə deyinirdi ki, teleofon zəngi onu xəyaldan ayırdı...
-Hə, ana, eşidirəm?
-Qızım necədi işlərkişidən nə xəbər-ətər var, indi vəziyyəti necədi?
-Eh... Ana, nə ölən kimi ölür, nə də dirilən kimi dirilir!
-Hə, qızım, nədənsə nigarandı, nəyisə gözlədiyi var!.. Ona görə can vermək istəmir! Deyirlər, belə olanda ovcuna daş qoyurlar, onda can verir!
Bu sözlər gəlin üçün göydən düşmə oldu. Gedib həyətdan bir daş gətirib qaynatasının ovcuna qoydu.
Əmirxan elə bil bu daşa bənd imiş. Arzuları kimi, ölə bilməyən canı da sanki çoxdan daşa dönmüşdü...

 Şrift:


Ölümdən bəhs edəndə mənə hirslənirlər, onun yada salınmağını istəmirlər. Amma ölüm hər an yanımızdadır. İndi də intihar paltarı geyinib ətrafımızda dolaşır. Ölüm indi qəfil gələn qonaqdan daha çox sifarişli bir menyüyə çevrilib.
 
Sosial şəbəkədə müzakirələr uzun sürdü. Ürəyimi üzəcək qədər uzun. Düşündüm bir anlq intihar edənlər kimi... Axı, niyə mən özümü tənha insan ya da kiminsə həyat yoldaşı öldürərkən siz bunu yazar, müəllim ya da kiminsə bacısı olaraq dəyərləndirirsiniz?!...
 
Şəxsiyyətin ikiləşməsi....
 
Nə qədər haçalanmışıq. Şahzadə Diana haqqında sənədli film hazırlamışdılar. Ondan şahzadə Çarlzdan niyə ayrıldığını soruşmuşdular. O isə eyni anda şahzadə, ana, həyat yoldaşı və ictmai xadim və gəlin rollarını ifa etməkdən yorulduğunu demişdi.
 
Bəs problem nədən qaynaqlanır? İnsanlar bu qədərmi ümidsizləşib? İnsan bu qədərmi yorulub? Suallar, suallar...
 
Yenə dostum şikayətə başladı. Həyatda heç nəyə nail ola bilmədiyini və bu dünyaya nə üçün göndərildiyini çözə bilmədiyini yazdı. Telefonu söndürüb atdım kənara. Bezmək və usanmaq.. Bəlkə mən də onu dinləməkdə eqoistlik edirəm?
 
Yenə sual. Növbəti sual...
 
Nitsşenin  “Zərdüşt belə buyurdu” əsərində son insan belə təsvir olunur. Son insan yaşamaqdan yorulmuş, risk etməyən yalnız huzur və təhlükəsizliyini düşünən biridir. Son insan introvert biridir. Artıq olub-bitənlərlə maraqlanmayan yalnız öz xoşbəxtliyini düşünən bir şəxsdir.
 
 O özünü real dünyadan ayıraraq, virtual aləmə bağlayıb. Bu insan qulaqlarını qapayıb. Heç nəyi eşitmir. Çünki bu eşidikləri onun həyat prinsipləri ilə ziddir. Bu insan laqeydliyin özüdür. Laqeydliyin insanlaşmış formasıdır. Yaddaşı yoxdur. Eyni ilə bağlandığı virtual dünya kimi anlıq yaddaşa malik olur.
 
Fukuyama “Tarixin Sonu və Son İnsan” başlıqlı yazısında:
“İnsanlar öz üfüqlərinin yalnız bir üfüq kimi deyil, yaxınlaşanda yox olan bir rəsm kimi qəbul ediblər. Ona görə modern insan son insandır. Tarixi yaşamaqdan yorğun düşüb.”
 
Yorğun düşmək... Əlimi telefona uzadıb açmaq istədim. Yox şikayətləri dinləməyə halım yoxdur. Onsuzda bu an problemlər ən qaçdığım, düşünmək isə ən sevmədiyim məşğuliyyətdir. Azacıq dincəlsəm...
 
Son insan... Əslində yaşadığımız çağda  demək olar əksəriyyətimiz “Son İnsanı” əla oynayırıq. Kapitalizim yaratdığı fərdiyyətçi insan başını dəvəquşu kimi quma soxub. (Cib telefonun ekranına və kompüterin ekranında qalmış insan tipi hər an qarşılaşdığımız insanlardır. Güzgüdə də gördüyümüz odur, küçədə də...)
 
Hadisələrə laqeyd insan, daş kimidir, reaksiya vermir. Müharibələri, partlayışları və insan ölümlərini hissiyatsız izləyən insan. Yaşamaqdan bezmiş, heç bir şeydən zövq almayan, amma yenə də bitki kimi həyatına davam edən canlı...Dünəni bu günü və sabahı rutin kimi yaşayan boz məxluq..
 
İnsan laqeydlik edir. Laqeydlik laqeydlik gətirir.
 
J. Navvaronun “Bədən Dili” kitabında bir ataya oğlunun 5 ildir narkotika istifadə etdiyini söylədikdə o bunu heyrətlə qarşılayır. Ata övladın frekansından nə qədər uzaq düşər ki, onun 5 ildir narkotika istifadə etməsindən xəbəri olmasın.
 
Deməli, hələ də gözlərinə baxa bildiyimiz əzizlərimiz yanımızda ikən onları laqeydliyin qurbanı etməyək. Azacıq da olsa mübarizə ruhuna sahib olaq. Özümüzü yormaq istəməsək də gedib yaxınlarımızdan xəbər tutaq. Maddi heç nə edə bilməsək də, ən azından mən burdayam deyə bilərik.
 
Telefonu açıb dostmun yazdığı növbəti mesajı oxumadan zəng edirəm.
Hardasan? Gəlirəm-deyə ona səslənirəm...
 
P.S. Amerika alimləri bütün xəstəliklrin şiddətlənmə anını tənhalıqla bağlayıblar. Adi qrip belə tənha insanlarda uzun müddət çəkir.
 
 Şrift:



1977-ci il. Yay fəslinin birinci ayı.

 

Bəstəboy dədəmin çatmaqaşlarının altından bizə baxan sərt baxışları ilk dəfəydi ki, o gün yumşalmışdı.Əslində, atamın ürəyi yumşaq, mərhəmətli adam idi. Nənəmin, onun bir dediyini iki etmədiyindən bunu bilirdik. Şərq ölkələrində ataların övladları ilə, xüsusən, oğlanlarıyla pərdə saxlaması yazılmamış qanunlardandı. Sovet dövrünün uşaqları  olsaq da, biz ata-analarımızı “dədə-nənə” deyə çağırardıq. İndi övladlarım mənə gah “ata” deyirlər,  gah da “papa”. Böyük qızımın kefi kök olanda “babacım”, kefinə düşəndə “ dədə” çağırar. Halbuki, dədəm həftəylə evə gəlməyəndə bacılarım dədəmin üzündən öpmək nədir, üz-üzə gəlməyə utanardılar. İndi ata-bala münasibətləri tamam fərqlidir. Nə isə, övladlarımın mənimlə dostluq münasibətləri məni qane edir.

Nənəm əsgər getməyimi istəmirdi. Dədəm məndən böyük əmim oğluyla həyətdə, çəpərin yanında, məni qucaqlayıb ağlayan nənəmin qolları arasından nə vaxt çıxacağımı gözləyirdi. Qadınlarla ayrılığın çətin olduğunu hansısa əsərdə oxumuşdum, xatırlamıram. Mənim ilk dəfə qadınlarla ayrılığım elə həmin vaxt; nənəm, bacılarım və qonşu kənddə ürəyimi aça bilmədiyim İlknurla olmuşdu. Darıxmaqdan başqa əzab çəkməyəcəyimi də yaxşı bilirdim. Dədələrimiz demişkən, “kişilik” məktəbini keçməyə gedirdim.

Nənəmin hönkürməsi axırda dədəmi hövsələdən çıxartdı:

-Bəsdir aaz, elə bil oğlunu ölümə göndərir. İki ildən sonra qayıdıb gələcək. Onda oğlunu məndən çox görəcəksən.

Nənəm yenə üzümü göz yaşıyla islatdı, qara, əliylə ağzını tutdu, asta addımlarla çəpər tərəfə, dədəmgilin yanına getdi. Bacılarım da nənələri kimi qollarını boynuma doladılar, dədəmin xofundan halallaşmaq uzun çəkmədi. Qardaşımla qucaqlaşanda isə mən kövrəldim, o sevindi. Böyük qardaşlar əsgər gedəndə kiçik qardaşlar özlərini əsl kişi kimi hiss edirlər. Həyət-baca, nənə-bacı, elə dədənin də özü onlara əmanət olur, qorumaq istəyirlər.

Həyət qapısından bir az uzaqlaşmışdıq ki, nənəm dədəmin gəlinlik vaxtı başına örtdüyü qara, güllü yaylığının ucuyla islanmış yanağını silib, hamamda çiməndə istifadə etdiyimiz sarı qulplu, iri parçla dolu suyu arxamızca tökdü.

-Sağ get, salamat qayıt, bala.

Qapı ağzına çıxan kim vardısa mənim üçün dua edirdilər. Təzə gəlinlər, ərlik qızlar evlərin pəncərələrindən, aynabəndlərdən baxırdılar. Nənəm ağızdolusu dualardan təzədən həvəsə gəldi.

-Sən allah, əynini isti saxla. Pis şeylərə baş qoşma. Xatadan-baladan uzaq qaç.

Əllərini belinə çarpazlayıb, qapıdan çıxandan bir dəfə də olsun başını yerdən qaldırmayan dədəmin geriyə dönməyi ilə nənəmin susmağı bir oldu. Nənəm həyətə girdi, biz yolumuza davam etdik. Kəndin avtobusuna mindik. Özüm pəncərə tərəfdə oturdum, yanından keçdiyimiz kəndləri, arxada qoyduğumuz dağları yaddaşıma köçürmək istəyirdim.

Qubadlıdan çıxanda yolun sağ tərəfində “asfaltzavod” deyilən bir yer vardı. El arasında ora “qır zavodu” deyirdilər. Bir neçə dəfə bizi məktəbdən buraya pambıq yığmağa gətirmişdilər, amma “qır zavoduna” kimi gəlib çıxmamışdıq. İndi birdən-birə buraya gəlib çatanda ürəyimdə bir nigarançılıq yarandı. Elə bildim ki, doğma el-obadan birdəfəlik çıxıb gedirəm. “Qır zavodu” yolun sağında olduğundan başımı çevirib sola baxdım, istəmədim mənə qaranlıq kimi görünən dəzgahları görəm. Sol tərəfdə ucsuz-bucaqsız günəbaxan, qarğıdalı qarışıq sahələri boy verirdi. Gözoxşayan günəbaxan gülləri Həkəri çayını görünməz etmişdi, ilin bu vaxtı Həkəri çayı çox könüloxşayan görünürdü, elə bil təzə gəlin kimi olurdu.

Bir anlıq ürəyimdən bir istək keçdi, qarşılıqsız olan ilk məhəbbətimlə – İlknurla yan-yana günəbaxanlar arasından özümüzə cığır açaq, çaya qədər gedək. Eşqə düşüb fikir çəkməyim dədəmin də gözündən qaçmamışdı. Elə bilirəm dərdimi dədəmə nənəm özü danışmışdı. Nənəmə demişdi: “Ona denən, kişi olanda, onsuzda kəndin qızlarından kimisə sevəcək”.

Hər dədəyə öz oğlu yaşadığı yerlərin qızları vurulacaq qədər əzizmiş. Boyu boyuma çatanda mən də elə bilirdim oğlumun dərdindən məhlənin qızlarının gecə yuxuları ərşə çəkilib.

Getməmişdən bir həftə əvvəl İlknura öz bacısı vasitəsilə ağ dama-dama dəftərin vərəqinə yazdığım ürək sözlərimi göndərmişdim. Çəpərin o biri tayından ətrafa baxa-baxa ondan cavab gözləyirdim. İlknur fikirləşdiyimdən də hazırcavab çıxdı. Bacısından; “Tülkü, bizdə sənə verməyə toyuğumuz yoxdur” –  cavabını qaytarmışdı.

Qollarını bir-birinə dolamış, həyətin ortasında dayanıb özündənrazı halda gülümsəyirdi. Çox güman cavabına qarşılıq verməyimi gözləyirdi. Uzaqdan gözlərinə baxmağa çalışırdım. Ayaqqabımın ucuyla torpağı eşələdim, başımı təzədən qaldırdım, ona baxdım. Onda başa düşdüm ki, sevgi kişi olub-olmamağına baxmır. Sadəcə, qızlardan müsbət cavab almaq üçün mütləq kişi olmalısan. Hərçənd, dədəm kimi üz qırxmağı orta məktəbdən başlamışdım, köynəyimin boğazıma yaxın düyməsini açanda sinəmin tüklərini görmək olurdu. Əsl qara oğlan kimi cəlbediciliyim varıydı, kişi deyildim. İki ildən sonra, “kişilik məktəbindən” qayıdanacan susmağa qərar verdim. Daxilən İlknurla sağollaşdım.

Əmim oğlu qolumu silkələdi, xəyallarımdan ayrılmalı oldum. “Qır zavodu”ndan sonra Zəngilandan gələn yola çıxıb bir xeyli irəliləmişdik, deyəsən yolun solunda qalan Şərfan kəndini keçirdik, bunu dirəyə yapışdırılmış lövhədəki addan oxudum. Kəndin qurtaracağında yol haçalanırdı. Burada avtobus sağa dönüb “Akara” yazılmış istiqamətdə yoluna davam elədi. Bir az getdikdən sonra gəlib “Akara” stansiyasına çatdıq. Dədəmdən öyrənmişdim ki, Akaranın əsl adı Həkəridir. Dəmir yolun çəkilişində və stansiya binasının tikilişində işləyən ruslar “Akara” dediklərindən bura belə adlandırılıb. Amma ahıl çağına çatmış ağsaqqallar, qocalar buraya “Həkəri” deyirdilər.

Biz stansiyaya çatanda orada çoxlu adam toplaşmışdı; kimisi əsgər gedirdi, kimisi yola salırdı, kimisi də maraq üçün vağzala çıxmışdı. Elə bu zaman qarnından “evin eyvanı, kişinin qarnı” məsəlini xatırladan hərbi komissarın nümayəndəsi praporşik Cabbarov səsgücləndirici ilə elan verdi:

-Qubadlıdan adını çəkdiklərim bir-bir yaxınlaşsınlar.

“Mirzəyev Soltanbəy Həsən oğlu” eşidəndə yaxınlaşdım. Praporşik çəpəki məni süzdü.

-Adın nədir sənin? – deyə astadan soruşdu.

-Soltanbəy. – Elə mən də astadan cavab verdim.

-Yeri, yeri dur cərgəyə. Bəyə bir bax! – Rişxəndlə dilləndi.

Siyahıda adlar oxunduqdan sonra bizi cərgəyə yığdılar və bir saatdan çox beləcə saxladılar. Axşamüstü idi artıq, “Qafan – Bakı” qatarı gəldi və bizim üçün ayrılmış sərnişin vaqonuna mindik. Bizi yola salmağa gedənlər isə başqa vaqonlara bilet almışdılar, bilet ala bilməyənlər də vaqon bələdçiləri ilə dil tapıb yerləşəcəkdilər.

Bələdçinin dediyinə görə Bakıya səhər tezdən çatmalıydıq, amma alatoranlıqda bizi yuxudan oyadıb qatardan düşürtdülər. Öyrəndik ki, bu yerin adı Biləcəridir. Mərkəzi Çağırış məntəqəsi vağzala yaxın olduğundan praporşik Cabbarov bizi cərgəyə düzüb piyada yerişlə ora apardı. Digər rayonlardan gələnlər də bizim kimi, Çağırış məntəsinə piyada gedirdilər.

On beş-iyirmi dəqiqədən sonra artıq Çağırış məntəqəsinin həyətində idik. Həyət adamla dolu idi. Praporşik Cabbarov bizi bir küncdə saxlayıb hara isə getdi. “Heç kim yerindən tərpənməsin” qəti tapşırıq verdi. O, bir neçə dəfə gəlib bizə dəysə də dəqiq heç nə demirdi. Hara gedəcəyimiz, nə vaxt gedəcəyimiz bizə gizli olduğu kimi, deyəsən ona da məlum deyildi. Günortaya yaxın əməlli-başlı üzülmüşdük. Bir yandan aclıq, bir yandan da qeyri-müəyyənlik bizi yormuşdu. Hara olur-olsun, təki göndərsinlər, çıxıb gedək.

Bizimlə birgə ayrı-ayrı bölgələrdən gələnlər, elə şəhərin özündən də olan çağrışçılar günortayacan toplantı məntəqəsinə gözləməli oldular.

-Diqqət, diqqət! – Səsgücləndirici ilə səsləndirilən komanda birdən hamımızı xəyaldan ayırdı.

Tribunaya boyu ilə eni bilinməyən, topa bığları ilə diqqət çəkən bir nəfər üzünü bizə tərəf tutub nə isə demək istəyirdi. Çiynindəki ulduzunu görməsək də zabit olduğunu təxmin etmişdik. Qolunda qırmızı qalın lenti də vardı, bu isə onun növbətçi olduğuna işarəydi.

-Məni diqqətlə dinləyin. İndi adını çəkdiyim çağırışçılar gedib yaxınlarıyla görüşsünlər. Sonra meydançanın sağ tərəfində yazılmış “1” rəqəminin yanında üç cərgə olaraq ard-arda düzülsünlər.

Həyəcanlandığımı hiss etdim, daha onun nə dediklərini xatırlamıram. Adımı eşitçək qaçıb dədəmin yanına getmək onunla tələsmədən görüşmək istəyirdim. Yaxınlarımız, yəni bizi yola salmağa gələnlər harda olduğumuzu bildikləri üçün bizdən çox da uzaqda deyildilər. Odur ki, çağırışçı yoldaşlarımı tərk edib dədəmin yanına getdim. Dədəm diqqətlə gözlərimə baxdı. Nazik, qara şalvarından əvvəlcədən bükdüyü pulu çıxardıb geyindiyim trapes şalvarımın cibinə qoydu.

-Çox olar. Mən bu qədər pulu neyləyəcəm?

-Çox olmaz. Üç yüz manatdır. Hara getdiyiniz bilinmir. Bir də gördün on-on beş gün yol gedəsi oldunuz.

Daha heç nə demədim, razılaşdım.

O vaxtlar trapes şalvarlar, damalı köynəklər modda idi. İndiki kimi fərqli geyimlər dəb deyildi. Qızların geyindiyi donlar da bir-birinə bənzəyirdi.  Əksəriyyətinin donu gülü-çiçəyi xatırladırdı.

Hiss edirdim, dədəmin dili söz tutmurdu. Nə isə demək istəyirdi, udqunurdu. Əmin oğlu da kövrəlmişdi. Dədəmə tez-tez “Həsən əmi” deməklə elə bil ürək-dirək verirdi. Dədəm iki barmağıyla gözlərini ovuşdurdu, başını aşağı saldı. Mənim də gözlərim dolmuşdu, ilk dəfə dədəmin sərt baxışlarını görmürdüm. Hamı bir yana, dədəmi qoyub getmək istəmirdim. Yayın istisində xoş olmayan hisslər ürəyimdə tufan qoparırdı. Adımı-soyadımı eşidəndə özümü birtəhər ələ aldım:

-Dədə, salamat qalın, getməliyəm. – Güclə bunları deyə bildim, elə bil mən yola salırdım, məni yola salmırdılar.

Dədəmlə bərk qucaqlaşdıq, sonra əmim oğluyla qucaqlaşıb vidalaşanda dədəmin ağlamağının şahidi olduq.

“Kişi ağlayanda ürəyi qadın ürəyinə bənzəyir” həmişə belə deyərdi dədəm. İndi dədəm onun qəhərləndiyinin şahidi olduğumuzu görcək özünü cəmləşdirdi, üzümə iki dəfə yüngül şillə vurdu, cümlələri arasında məsafə qoya-qoya dedi:

-Köpəkoğlu, adam ol. Oralarda başını cəngələ salıb eləmə. Tez-tez məktub yaz. Nənəngili nayran qoyma, ha!...

Dədəm dərindən köks ötürdü, əliylə sinəmdən yüngülcə itələdi:

-Di get! Sənə yaxşı yol

Əmim oğluyla tələsik bir də görüşdüm. Qırmızı ikarusa minmək üçün onlardan uzaqlaşdım. Yenə pəncərə tərəfdə oturdum. İzdihamlar arasından gah görünən, gah da görünməyən dədəmi axtarırdım. Dədəm əlinin dalıyla gözlərinin yaşını silirdi. Məni gördü, gülümsədi. Əlini ürəyinin üstünə qoyub yüngülcə vurdu. Mən başa düşdüm ki, o, nə demək istəyir. “Atalar oğullarına dayaq olmaq üçün arxa cəbhədə dayanan əsgərlərdir”.

Aeroportdan birinci Moskvaya uçduq. Adını birinci dəfə eşitdiyim Vnukovo aeroportunda on beş respublikadan hərbi xidmətə gələnlər vardı, onların arasında ermənilər də az deyildi. Sovetin vaxtında ermənilərlə düşmənçilikdən söhbət gedə bilməzdi. Erməni milliyyətindən olan qızlarla evlənən azərbaycanlılar da az deyildi. Nadir hallarda bizim qızlardan erməni oğlanla ailə quran olardı. Təzə-təzə böyüklərimiz razı olmazdılar. Elə ermənilərin də ağsaqqalları bu izdivacın əleyhinə idilər. Sevgi isə yeganə hissdir ki, nə millətə baxır, nə də inanca.

Adətlərimiz də bir-birinə oxşayırdı. Dədəm də bir dəfə yanımda demişdi: “O, oğulu silərəm ki, gedib ermənilərdən qız ala”. Mən də, qardaşım da həyat yoldaşlarımızı uşaqlıqdan seçdiyimiz üçün, dədəm də bunu bildiyi üçün, biz tərəfdən arxayınçılıq vardı.

Bir həqiqəti danmaq olmaz. Sevgiyə inandıq, inanmadıq, o hiss nədirsə, qalib gələnə qədər razı olmayanlar birinci öyüd-nəsihət verirlər, xeyri olmayanda sözdə sənə düşmən olurlar. Asırlar, kəsirlər, lazım olanda döyürlər, axırda da şirin çaylarını içirlər. Eşitdiyim Azərbaycan – erməni ailələrin hamısı gec-tez bu mərhələlərdən keçmişdilər.

Hərbi xidmətdə olanacan erməni dostum da olmamışdı. Atamla Qafana gedəndə “salam-sağ ol” üçün erməni tanışlar vardı.

Dədəm dediyi kimi oldu, Moskvadan bizi Uzaq Şərqə, Sakit okean ətrafına, Primorskiy kraya, onların dilində Dalnıy Vostok deyilən bir diyara göndərdilər. Düz on üç gün qatarla yol getdik. Nəhayət, dədəmin verdiyi üç yüz manat pul xərclənib qurtaran günü gəlib bir yerə çatdıq. Bizi hərbi hissəyə gətirib kazarmalarda yerləşdirdilər. Başımızı keçəl qırxdırıb çimizdirəndən sonra əynimizə əsgər paltarı geyindirdilər. Əsgər olub cərgəyə düzüldüyümüz gün, həyatımda, bəlkə də ən çox sevindiyim günlərdən biriydi. Həm, necə deyərlər, “kişilik məktəbində” xidmətə başlayırdım, həm də evdən çıxıb üzücü yol yorğunluğundan, narahatçılıqdan sonra sanki, bir rahatçılıq tapmışdım. Lap dünyanın o başında olsaydım da bilirdim ki, burada hərbi xidmət keçəcəyəm.

Andiçmə mərasimindən sonra bizi rotalara böldülər. Mən birinci rotaya düşmüşdüm. Bizi beton zavoduna işləməyə göndərirdilər. Üç ay beton zavodunda işləyəndən sonra altı aylıq Ussuri körfəzinin qarşısında yerləşən Bolşoy kamen (Böyük daş) şəhərinə ezamiyyətə getdik. Bizdə tikinti hissəsi (stroitelnıy çast) idi. Hərbi hissəmizin nömrəsi indiyəcən yadımda qalıb. Voenniy çast (hərbi hissə) – 63306-da xidmət etmişdim. Hərbi hissədə qaralar çoxuydu, amma iki müsəlman vardı; mən və özbəkistandan gələn bir oğlan. Qalanları Ermənistanın müxtəlif bölgələrindən gələn ermənilər idi. Babkenlə tanışlığımız ordan başlamışdı. Babken Akopyan Qafandan idi. Özü də azərbaycanlıları çox sevirdi. Mənimlə digər ermənilər rus dilində danışanda Babken təklikdə azəricə danışardı. Diksiyasından yenə də erməni olduğu hiss olunurdu. Onu da yazım ki, ermənilərin çoxu bizim dili yaxşı bilirdilər.İndi də bilirlər. Məsələn, bakıda yaşayan ermənilərin diksiyasından erməni olduğunu hiss eləmək olmurdu. Digər erməni uşaqları məni ya zarafata, ya da acığa “ara tork” çağıranda, Babken soyadımı qısaldıb “Mirzə” çağırardı.  Maşın sürməyi bacardığım üçün sürücü işləyirdim. Bizim vaxtımızda əsgərlərə işlədiyi üçün ayda üç manat maaş verilirdi.

Millətlərarası düşmənçiliyin olmadığını bilirdik, lakin aramızda bizə nifrət edən ermənilər az deyildi. Qarik Ağayan adlı əsgər yoldaşımızın ilk gündən mənimlə ulduzu barışmamışdı. Onun mənimlə rəftarının yaxşı olub-olmaması vecimə də deyildi. Davamız da düşməzdi.Babken hər ehtimala qarşı bir-neçə dəfə Qarikə görə xəbərdarlıq etmişdi. Mən isə onun hər dəfəsində Babkenin dediklərini qəribçiliyə salırdım:

-Babken, o, mənə nə edə bilər? Belə də ki, nə etsə, ikiqat da cavabını alacaq.

Hər dəfəsində də başını yüngülcə yelləyər, erməniləri yaxşı tanımadığımı tez-tez deyərdi. Bəzən elə bilirdim Babkenin bizimlə qarışığı var. Əslində, fərqli millətdən olmağımızın ikimiz üçün də heç bir əhəmiyyəti yox idi. Birlikdə çörək kəsmişdik, bir-birimizə qardaş, sirdaş olmuşduq. Arada zarafatıma salırdım; “ Babken, bir gün düşmən olsaq, məni öldürüb eləmərsən ki? ”

– Səyləmə ə, Mirzə - əsəbi cavabımı verərdi. Babken tez özündən çıxan adam olduğu üçün onu cırnatmaq xoşuma gəlirdi. Üzüdönük olmadığını yoxsa mən də bilirdim.

Lakin ermənilərin fürsət düşəndə üzlərinin necə döndüyünü növbəti il aprelin 23-də gördüm.  Bizə beton zavodun yaxınlığında köhnə bağçada yer vermişdilər. Kazarma əvəzi istifadə edirdik.

Həmin gün səhər-səhər işə gedirdim. Təxminən 30-40 erməni yoldaşımızın kazarmada qalıb nə isə hazırlıq gördüklərinin şahidi oldum. Kimisi ət doğrayırdı, kimisi samovarda çay dəmləyirdi, kimisi yandırmaq üçün odunları bir kənara yığırdı.

Ayda bir dəfə hər birimizin evindən bizə pay-pürüş, pul göndərilirdi. Həftədə bir dəfə məktub yazıb göndərmək adətimiz olmuşdu. Evdən gələn pullarla ən çox bir-birimizin ad gününə hədiyyə alar, kef məclisi qurardıq. O gün də elə bildim kiminsə ad günüdür. Həmin günəcən elə bilirdim, aramızda millət söhbəti yoxdur. Qarik də kazarmada qalmışdı. Babken hazırlıq görən ermənilərə gözlərini qıyaraq şübhəylə baxması da məni şübhəyə salmamışdı.Babkendən soruşdum:

 -Bu gün kimin ad günüdür?

Babken məndən bir az qabağa düşdü.

 -Heç kimin!

-Onda niyə toplaşıblar? Nəyə hazırlaşırlar?

Babken sualıma cavab vermədi. Axşam da məndən əvvəl işdən çıxıb kazarmaya gəlmişdi. Qanı qaralmışdı, ara vermədən bir-birinin ardınca siqaret çəkməyindən bilirdim. Bir siqaret də mən yandırdım, səhər verdiyim sualı təkrarladım.

-Nə məsələdir, Babken? Səhər sualıma niyə cavab vermədin?

Babken üzümə də baxmadı.

-Yağış yağacaq, Mirzə.

Mən də pəncərədən çölə baxdım.

-Bilirəm. Aprel ayıdır də, yağmalıdır. Bir də mən gələndə damcılayırdı.

Bu dəfə Babken gözlərimə baxdı, elə bildi ki, mən nə isə bilirəm.

-Sabah Andranikin günüdür.

Hər şey mənə aydın oldu.

-Sizin məşhur Andraniki deyirsən? Hə də, siz axı hər il yeyib-içməklə onun matəmini saxlayırsız.

Babken başını yelləyib pəncərənin yanından uzaqlaşdı, çarpayısında oturdu.

-Sən necə də sadəlövhsən. Hələ də heç nə bilmirsən, tork.

Təəccüblənmişdim, o, ilk dəfəydi ki, mənə “tork” deyə müraciət edirdi.

-Onlar səni öldürmək istəyirlər. Andranikin qulağını bilirsən də kim kəsib?

Babkenin sualına cavab vermirdim. Əsgər yoldaşlarımın məni öldürmək planı qanımı dondurmuşdu. Babken danışmağa davam edirdi:

- Görürsən? Heç nə bilmirsən, Mirzə.Amma biz sizin tarixinizi yeri gələndə sizdən yaxşı bilirik. Andranik erməni, bolqar xalqı üçün qəhrəmandır.

– Azərbaycan, türk xalqı üçün də satqındır. Uşaq, qoca, qadın qatilidir. Erməni general dostu olmasaydı, bolqarlar onu qəhrəman görməzdilər.Narahat olma, biz də sizin tarixi pis bilmirik. Hardadı o əclaf? Görüm hansı köpəkoğlu məni öldürəcək?

İxtiyarsız səsimi yüksəltmişdim, qan başıma vurmuşdu. Qariki yumruqlarımın altında əzişdirmək istəyirdim. Babken qarşımda dayanıb, məni sakitləşdirməyə çalışırdı:

- Mirzə, xahiş edirəm, məni deməyimə peşman eləmə. Onlar çoxdur, sən təksən. Lap mən də sənin yanında olacam. Sonra? Ağılla hərəkət eləmək lazımdır. Bu məsələni sakit həll etməliyik.

Babken haqlı idi. Coşmaqla məsələni həll eləmək olmazdı. Babken guya məni sakitləşdirmək üçün zarafat elədi.

- Sizinkilər sənə qoymağa ad tapmadı, Mirzə?

Özümü birtəhər ələ aldım, yenə də hirsli idim.

- Dədəm elə adımı Soltan bəyin şərəfinə qoyub, Babken. Onların planı nədir?

- Səni birinci yeyib-içməyə çağıracaqlar, sonra da öldürəcəklər.

Hirsimdən güldüm.

-Nə danışırsan? Üstündən gör neçə il keçib,bir-birimizə qız alıb verən millətik, bunların planına bax! Bunu eləməyə dal lazımdı e!... Tutaq ki, məni öldürdülər. Sonra nə cavab verəcəklər?

Babken oturdu,iki barmağı arasında külə dönmüş siqaretini batinkasının altında söndürdü, bu dəfə rus dilində dedi:

- Nə olsun mehriban yaşayırıq.Hər il Andranikin  şərəfinə mütləq bir tork öldürülür. Ya toka verərlər, ya zəhərləyərlər, ya da maşın qəzasına salarlar.

Babken ayağa qalxdı, mənə yaxınlaşıb qolumdan tutdu. Səsi titrəyirdi.

-Mirzə, səni çox istəyirəm. Sirdaş, qardaş olmuşuq.Yalvarıram, tərslik eləmə. Qaç çasta, iki-üç günə qayıdarsan.

-Bəs, məni axtarmayacaqlar?

-Nə axtarmaq? Mirzə, başa düşmürsən ki, səni öldürəcəklər? Onlar danışanda eşitmişəm.

-Bəs sən?

Babken bu dəfə bizim dilimizdə danışdı.

-Narahat olma, erməni erməniyə heç nə etməz.

Bizim altı rotamuz vardı. Beşi qalmışdı Novanejin şəhərində. Qarikgilin başı qarışanda Babken qaçmağıma kömək etdi. Sərnişin qatarına minənəcən məni gözlədi, sonra qayıtdı kazarmaya.

İki saatdan sonra, axşam saat səkkizdə qatardan Novanejində düşdüm. Yaxın olduğu üçün çasta piyada gəldim. Ordakı Azərbaycan uşaqları gəlişimə təəccüblənmişdilər. Niyə gəldiyimi soruşanda erməni əsgər yoldaşlarımın planlarından danışdım. Çastda erməni uşaqları da dediklərimi təsdiqlədilər, Andranikin şərəfinə mütləq bir türk qurban seçildiyini, qaçmaqla düz hərəkət etdiyimi dedilər.  

Babkenin təhlükəsizliyi üçün haqqında bir kəlmə də olsun danışmadım. Üç gündən sonra öz çastımıza qayıtdım. Qapı ağzında Qariklə bir neçə erməni yoldaşları söhbət edirdilər. Qarik məni görən kimi gülümsədi. Gülümsəyəndə üzündə qəribə mimikalar yaranırdı. Rus dilində dedi:

-Neçə gündür görünmürsən, Soltan bəy.

Xəyalımda əclafa yaxınlaşıb çənəsinin altından bir yumruq vurdum. Yaxınlaşdım, heç nə olmayıbmış kimi Qarik mənə əl uzatdı. Mən də öz növbəmdə əl uzatdım Qarikə də, o biri ermənilərə də. Rus dilində salamlaşdım:

-Yerlilərim gəlmişdi, onlara baş çəkməyə getmişdim.

Qarik qələbə qazanmış adam kimi güldü.

-Sən çoxbilmiş adamsan, Mirzəyev. Burda qalsaydın, səhərəcən yeyib içərdik.

Gülümsədim, onun çiyninə iki dəfə yüngülcə vurdum.

-Elə bil ki, yeyib içmişəm, Ağayan. Sağ olun. – Sakitcə onlardan uzaqlaşmışdım ki, Qarikin axırıncı sözləri ayaqlarımı yerdən kəsdi.

-Babkeni axtarma. Pilləkanlardan yıxılıb, yaxınlıqdakı xəstəxanadadır.

Qarikə yaxınlaşdım, hirsimi cilovlaya bilmədim, yaxasından yapışdım. Yanımdakı ermənilər bizi ayırmaq üçün aramıza girdilər. Qolumdan tutan erməni:

-Mirzəyev, sakitləş. – dedi.

O biri erməninin erməni dilində Qarikə dediyi sözlərini eşitdim:

- İsk hangarts mer handep bogoki!

Qarik astadan cavab verdi:

-Mi vaxestir yerkusnel cen karoq apatsutsel.

Günorta Babkeni görməyə getdim, eşitdiklərimi ona təkrarlayanda bildim ki, onlar şikayət edib-etməyəcəyimiz barədə narahatdılar. Əclaflar Babkenin bədənində demək olar, barmaq qoymağa ağ yer qoymamışdılar. Axşam məni “yeyib-içməyə” çağıranda tapa bilməyiblər, Babkendən şübhələniblər. Sonra da onu o ki var döyüb, pilləkanlardan itələyiblər. Babken mənimlə danışanda əvvəlcə özünü güclə toplayırdı:

-Mirzə, mən axmaqlıq elədim. Gərək səninlə gedəydim.

Babkenin şikayət etməməsi məni ikiqat əsəbləşdirirdi:

-Babken, niyə şikayət eləmirsən?

Babken gülümsədi:

-Alınmaz, qardaşım. Deyəcəklər, erməni erməniylə yola getmir.

-İncimə, Babken, millətinin murdar nümayəndələri çoxdur. 

Babken gülməyə çalışır, nəfəsi daralırdı, ancaq yenə də ermənilərin tərəfini saxlamaqdan qalmırdı.

-Dediyin murdarlardan hər yerdə var.

Yenə də bu hadisəylə Babken kimi barışa bilmirdim. Qariki görməyə gözüm yox idi. Məni görəndə bir-neçə dəfə salam verdi, cavab da vermədim. Ona da, onunla əlbir olan ermənilərə də!...

Babken xəstəxanadan çıxdı. Məsləhətləşdik, məzuniyyətimin bitməyini gözləmədim. Ərizə yazdım, Novanejna şəhərinə - çasta gəldim. Komandirimiz asetin millətindən idi. Məni kərpic zavodda işləməyə göndərdi. Orda yaşca məndən böyük olan Natalya adlı bir qızla tanış oldum. Gözəlliyi bir tərəfə, mülayim xasiyyəti də məni özünə bağlamışdı. Niyə yalan deyim, çox istərdim, ona qarşı olan hisslərim İlknura qarşı olan sevgimi üstələsin, alınmadı. Hərbi xidmətimizi başa vuranacan münasibətimiz davam etdi.

Akarada düşəndə məni Bakıdan yola salan əmim oğluyla qardaşım qarşıladılar. Gözüm isə, dədəmi axtarırdı:

-Dədəm niyə gəlmədi?

Əmim oğlu cavab verdi:

-Evdə səni gözləyir.

Əslində, dədəmlə bağlı xatirələrimi yazmaq mənim üçün çox ağırdır. Həyətə girəndə nənəm, bacılarım məni gözlərinin yaşını tökə-tökə qarşıladılar. Dədəmi yenə görmədim.

-Dədəm hanı?

Qardaşımın gözləri dolmuşdu, nənəm hönkürtü ilə ağladı. Əmim oğlu həqiqəti udquna-udquna deyənəcən artıq hər şeyi başa düşmüşdüm.

-Həyatdı, əmi oğlu.

Dizlərimi nə vaxt yerə qoyduğumu xatırlamıram. Üzümü ovuclarımda gizlətdim, ürəyim yerindən çıxanacan hönkürtüylə ağladım. Dədəm məni yola salanacan keçirdiyim xoşagəlməz hisslərin nə olduğunu o gün dərk elədim. Son bir ildə niyə mənə gec-gec məktub gəldiyini də!...

Dədəmin boynunu qucaqlamaq yox, iyulda rəhmətə getdiyi üçün ilini vermək qismət oldu.

Dədəm bir gecə yatmış, bir səhər isə ayılmamışdı.

Daha bir il keçdi. Bu bir ildə həyatımda çox şeylər dəyişdi. İlknur sevgimə müsbət cavab vermişdi. Xoş anlar yaşatmaqla yaddaşımda qalan Natalya ilə arada məktublaşırdıq.

Bir gün isə sırf təsadüfdən Qafanda Babken ilə qarşılaşdıq. Saakyan küçəsiylə gedəndə bir nəfər arxadan gözlərimi yumdu. Günəşin şüalarını barmaqlarının arasından fərq elədim. Səsindən Babken olduğunu bildim. Görüşdük, qucaqlaşdıq, birlikdə “Zəngəzur” restoranına getdik. Əsgərlik xatirələrindən danışdıqca yüz-yüz vururduq. Babken mənimlə yenə də mənim dilimdə danışırdı.

-Babken, sənin vallah, bizimkilərlə qarışığın var! – deyib rumkamı rumkasına yüngülcə vurdum.

-Yox Mirzə, təmiz erməniyəm. Saf millətsiz deyə, sizləri çox istəyirəm. Gələn ay Rusetə köçürəm. Yerimi rahatlayım, sənə məktub yazacam.     

Babken dediyi kimi də elədi. Rusiyaya köçdü, ancaq ondan məktub gəlmədi. Qafanda onu tanıyan erməni tanışım da yox idi ki, haqqında nə isə öyrənə bilim.     

Babken bir həqiqəti düz deyirdi. Ermənilər çox fürsətçil millətdir. Sovet höküməti dağılandan sonra onların üzünü Azərbaycan gördü. Bugün onlar Qarabağı işğal ediblər. Əslində, Qarabağın hansı ölkəyə məxsus olduğu dünya ictimaiyyətinə yaxşı məlumdur. Ermənilər məskunlaşdığı üçün onların adı çəkilir.Tərslikdən nağıllarda oxuduğumuz cinin canı şüşədə olan kimi,bizim də uğurumuz-uğursuzluğumuz ermənilərə himayə edən ölkədən asılıdır.

Qızım kimi internetdən nə anlayışım, nə də marağım yoxdur. Arada you tube girib ya saz çalan aşıqları dinləyərəm, ya da gedə bilmədiyim rayonlarımıza baxaram. Qubadlıya aid videolara baxanda dədəmin qəbri yadıma düşür, uşaq kimi ağlayıram. Bircə təsəllim odur ki, erməni Babken bu gün öz millətinə məndən iki dəfə artıq nifrət edir.

 

Şəfaqət Cavanşirzadə       

12.03.2017

       

 Şrift:

 

Səid Əlcəzairin qaranlıq küçələrindən birində şəhərin təhlükəli cinayətkarları ilə görüşə gəlmişdi. Tez gəldiyindən gözləmək məcburiyyətində idi. Görüş vaxtı çatmışdı, lakin onlar gəlib çıxmamışdı. 

İçindəki həyəcanı və narahatlığı öldürmək üçün küçə boyunca gəzirdi. Saatına baxdı, 20 dəqiqədən çox keçmişdi. 

Gəzişməyə davam edirdi, uzaqdan ona yaxınlaşan 3 nəfəri tanıdı. Gözlədiyi həmin adamlar idi. Əlində təsbeh fırladan qrupun başçısı Səidə yaxınlaşdı.

- Sənədlər hazırdı, bəs pulu düzəltmisən? - Səidin gözünün içinə baxaraq dedi. 

- Danışdığımız kimi səhər 6-da aeroportda 5 min dolları alacaqsan. Pasport və viza ilə ümid edirəm heç bir problem olmaz. - Səid cavab verdi. 

- Heç bir problem olmayacaq. - gülümsəyərək dönüb getdi. 

Saatın əqrəbləri 9 olduğunu göstərirdi.

 

* * *

 

Səid əlində revolver yekəpər kişinin başı üstündə dayanmışdı. Kişinin arxası ona çevrilmiş idi və bərk xoruldayırdı. Stolun üstündəki lampanı yandırdı və əlindəki revolverin lüləsini onun çiyninə toxundurmağa başladı. 5-ci toxunuşda kişi dik atıldı, üzünü Səidə tərəf çevirdi. 

- Qışqırmaq heç ağlına da gəlməsin, - Səid silahı kişinin alnına yaxınlaşdırdı və gülümsədi. 

Kişinin qorxduğu açıq-aydın görünürdü. Səid silahı ona tuşlayaraq geri çəkildi və yatağın yanındakı stulu qabağa çəkərək əyləşdi. 

- Həəə, Abbas, belə belə işlər. Daha bağışla da, səni oyatdım. - Səid dedi. 

- Mənə toxunma, istədiyin hər şeyi edərəm, nə istəsən verərəm, - kişi belə hallarda deyilən şablon sözlərlə yalvarmağa başladı. 

- Sənin mənim üçün edəcəyin bir şey yoxdur. - Səid gülümsündü. - Məni tanımazsan, amma mən səni ötən 12 ildə heç unutmadım. 

- Niyə, nə olub 12 il öncə? - Abbas səsi titrəyərək soruşdu. 

- 12 il öncə universiteti bitirmiş təmiz, çirkə bulaşmamış bir gənc idim. Sənin indi rəhbəri olduğun neft şirkətinə işə düzəlmək üçün müraciət edən gənclərdən biri idim. Testi keçdim,  müsahibəni keçdim, amma necə oldusa, məni işə götürməkdən imtina etdilər. Sonra öyrəndim ki, sən həmin şirkətdə imtahandan keçənlərin məlumatlarını dəyişdirib pulunu aldığın ayrı insanları işə düzəldirdin. Belə. - Səid istehza ilə güldü. 

- Nə qədər desən, pul verərəm. Toxunma mənə... - Abbas qorxu içində dedi.

- Sən mənim kimi nə qədər gəncin həyatını oğurlamısan. Sənin pulun mənim illərimi geri qaytara bilər? - Səid revolveri sol əlinə götürdü və ona yaxınlaşdı. - De görüm, qaytara bilərsən illəri geri? - Abbasın sifətinə sağ əli ilə bir şillə vurdu. 

Səid yenidən stula əyləşdi. Abbas isə bərkdən ağlayırdı. Göz yaşları yağış damcıları kimi yanağından axırdı. 

- Bəsdir, arvad kimi ağlama. Şirkətə işə düzələ bilməyəndən sonra heç yerdə iş tapa bilmədim. Kim idi axı, mənim kimi bir kasıba iş verən. 1 il bekar gəzdim, qoşuldum ölkədəki idarəetmədən narazı olan gənclərə, mitinqdə tutuldum, həbsxanaya düşdüm. 10 il içərdə yatdım. Hər gün döyüldüm, söyüldüm. İndi düşünürəm, nəyimə gərək idi? Mən ölkəni dəyişməyə çalışırdım ki, sənin kimilər daha da varlansın? Nəyimə gərək idi, bu xaraba Əlcəzair, bu qədirbilməz xalq?- Səid susdu. 

- Məni övladlarımın xətrinə bağışla. - Abbas hələ də ağlayırdı.

- Qanmaz, sən övladlarının adını dilə gətirirsən. Bəs mənim kimi gənclərin həyatında maneə yaradan sən heç düşünmüsən ki, onlar da bir ailənin övladıdır. Nədir, ingilisin şirkətini öz malın saymısan? - Səid əsəbiləşdi. - Niyə öz ətrafında olan insanları tanışlıqla, tanımadığından isə pul alaraq ora işə düzəltmisən? Niyə, axı niyə? 2 oğlunu şöbə müdiri təyin etmisən, arvadın da indi Parisdə gəzir, bu 2 mərtəbəli villada dəbdəbəli yaşayırsan, xidmətçilərin əlinin altında. Səni adi insandan artıq edən nədir? O ingilisin şirkətini sənə tapşırıblar ki, öz malın kimi istifadə edəsən? 

Səidin əlləri əsirdi. Saatına baxdı, gecə saat 3 idi. Abbasa yaxınlaşdı və yaxasından yapışdı.

- Səsin çıxmasın, eşitdin? - Abbasın sağ yanağına silahı dirədi. - İndi aşağı düşürük sakitcə, seyfi açırsan. Anladın?

Abbas başı ilə təsdiqlədi və birlikdə aşağı mərtəbəyə düşdülər. Xidmətçilər yatmışdı və onların oyanmasına Səid heç cür imkan verə bilməzdi. Buna görə də sakit davranmağa çalışırdı. 

- Burda nə qədər pul var? - Seyfi açandan sonra Abbasın başı üstündə dayanan Səid soruşdu. 

- 21 min dollar və ... - ardını deməyə Səid imkam vermədi. 

- Dinar lazım deyil mənə, onu səni sağ buraxdığım üçün nəzir paylayarsan, eşitdin? - Səid revolverin lüləsini arxadan onun təpəsinə dirədi. 

Abbas başı ilə təsdiqlədi. Səid digər əli ilə cibindən şüşə və pambığı çıxardı. Pambığı silah tutduğu sol əlinə ötürdü, şüşəni sağ əli ilə açdı. Qapağı cibinə atdı və şüşədəki mayedən pambığa batırdı. Şüşəni seyfin yanındakı stola qoydu və  pambığı sağ əli ilə Abbasın burnuna tutdu.
Abbas huşunu itirib yerə yıxıldı. Səid cibindən çıxardığı qara plastik paketə dollarları yığdı və sakitcə o evdən çıxdı.

 

* * *

 

Aeroporta çatanda artıq səhər 6 idi. Sənədlərini alacaq adam onu gözləyirdi artıq. Yaxınlaşdı, salamlaşandan sonra keçib yolun kənarında dayanan maşına əyləşdilər. 

- Pulu gətirmisən? - Səidə müraciət etdi. 

Cibindən 5 min dolları çıxarıb verdi, o isə həmin dəqiqə pulu saymağa başladı. Sonra Səidə pasport, təyyarə biletlərini uzatdı. 

- Yeni adını bəyəndin? - Sənədlərə baxarkən Səiddən soruşdu. 
Səid isə cavab vermədən gülümsündü, onunla sağollaşdı və aeroporta daxil oldu. Qediyyat masasına yaxınlaşdı və növbəsini gözlədi. 

- Mustafa Fərhat, haraya gedirsiz? - Yekəpər və üzündən mürdəşirlik yağan kişi Səiddən soruşdu. 

- Doha, ordan isə Nyu Yorka. - onun sualına gülümsəyərək cavab verdi. 

- Baqajınız yoxdur? - növbəti sual gəldi. 

- Yoxdur, getdiyim yerdə ona ehtiyac yoxdur. - Səid gülümsəyərək yenə cavab verdi. 

Qeydiyyatı, yoxlamanı keçəndən sonra bir müddət gözləmə zalında oturdu və minik başlayanda təyyarəyə ilk daxil olanlardan ordu. Hələ də yeni həyata başlayacağına, öz ölkəsindən çox uzaqda xoşbəxt olmaq ehtimalının olmasına inana bilmirdi. Son anda nəsə baş verəcəyinə dair içində narahatlıq var idi. 

Təyyarənin qapısı bağlandı, uçuş elan olundu, kəmərini bağladı və təyyarə qalxaraq buludların içində gözdən itdi. Artıq heç bir şübhə qala bilməzdi. Yeni həyat onu gözləyirdi. 

 

 

Yusif Hansen

 

Vyana, 2017.

 

 Şrift:
 
                     Aslan  Quliyev
                                          
                                            Duman
 
                                          (hekayə)
 
   "Səsləri eşitməli,   duymalı, görməlisiniz" - qoca onlara deyirdi.
Səsləri   eşidir, duyurdular. Küləyin,   dumanın, kəpənək qanadının səsini, dovşan ayaqlarının otlar üzərində çıxardığı səsi, düşən yarpaqların səsini, üşüyən ağacların, ötən buludların, titrəyən otların səsini. Amma  eşitdikləri, duyduqları səsləri görmürdülər.
Qoca, Mahirə tarda, Tahirə kamançada çalmağı, ona isə oxumağı öyrədirdi.  Siz barmaqlarınızı, sən də boğazını qorumalısan deyirdi. Mahirlə Tahirə   işləməyi, idmanla məşğul olmağı qadağan eləmişdi, qışda əlcək geyir, yayda günəş altına çıxmır, əllərini    soyuq,   isti suyla yumurdular. Ona da isti, soyuq, duzlu, turş, yağlı yeməyi, içməyi qadağan eləmişdi. Soyuqda qalın yun şərf bağlayır, istidə yelçəkəndə oturmurdu.

Ardını oxu...

Sayğac